Bertan, orain dela 14.000 urte sortutako animalia irudiak eta kobazulo estu baina zirraragarri hori bisitatzeko aukera zegoen, bizitzan behin bizi zitekeen esperientzia batez etxera buelta eginez. Hala ere, 2006ko azarotik aurrera, eskolako bidaia horiek Omako basora, Basondora, Guggenheim museora edota San Mameseko bisita gidatuetara aldatu beharra egon zen, eta horren arrazoia kobazulo honen behin betiko itxiera izan zen.

BERANDU IZAN BAINO LEHEN

Itxiera honen arrazoia, hain baliotsua kontsideratzen den ondarerik gabe geratzeko kezka izan zen. Koba hau eta bertan gordetzen diren altxorrak 1918 eta 1962 artean aurkitu zituzten arkeologoek, eta hortik aurrera, aretoak bisitarientzako prestatzeko lanetan hasi ziren. Urteak pasa ahala, ikertzaileek animalia-irudien egoera txarrerantz zihoala ikusi zuten, arrazoiak hurrengo hauek izanik: Lehenik eta behin, hauen arabera, publikoak pinturak ikusi ahal izateko erabilitako baliabideak oso kaltegarriak ziren kobazuloaren eta marrazkien kontserbarako, bereziki, argiztapena. Adituen arabera, argiztatutako eremuak (gehienbat etengabe argiztaturik zeudenak) mikroorganismoak eta landaredia garatzen hasiak ziren eta kobazuloaren tenperatura aldatzen ari zen, ordura arte hain ongi kontserbaturik zegoen hura hausten. Bestalde, bertako egitura metalikoak ugerra eta kondentsazioa eragiten zituen, ondareari mesederik ez eginez.

Azkenik, giza-faktoreak ere zerikusi handia izan zuen kobazuloaren itxieran, izan ere, egunero bertatik pasatzen ziren bisitariek CO2-aren igoeran laguntzen zuten. Horrez gain, kanpotik ekarritako zikinkeriak eta kobazulo barruan oinez egiterakoan altxatzen zen hautsak ere eragina izan zuen. 1997an hau guztia ekiditeko lanak egin ziren arren (baimendutako edukiera murriztu eta irudien galeria itxi), neurriak ez ziren nahikoak izan bisitariek eragindako kalteak guztiz ezabatzeko, eta ondorioz, kobazuloa behin betiko itxi zen.

Honek bi aukera utzi zituen: edo belaunaldi berriei historia argazki eta ahoz-ahoko istorio bidez irakatsi edota hauei gure ondareaz gozatzeko aukera eman zerbait berria eginez. Asmatu dezakezu bietako zein egitea erabaki zuten, ezta?

METABERTSOAREN AITZINDARI

Bete-betean asmatu duzu. Bizkaiko Foru Aldundia, Virtualwareren laguntzarekin, berrikuntza sustatu eta ondareari oinordetza emateko asmotan, Santimamiñeko kobazuloaren erreplika birtuala egiteko lanetan hasi zen. 2008an (sinestezina dirudien arren) eraman zen aurrera proiektu hau, kobazuloa bisitarientzat itxi eta denbora gutxira.

Lehenik eta behin, laserrezko eskaner bat baliatuz, kobazuloa 3Dan eskaneatu beharra izan zuten. 1500 argazki baino gehiago eginez lortu zuten hau, kobazuloaren 6000 milioi informazio puntu identifikatuz. Espazio fisikoa eskaneatzeaz gain, kobazuloaren testuingurua eraikitzen zuten beste ezaugarri batzuk ere bildu behar izan zituzten; horren adibide dira labar-artearen kalkoak, bertan entzuten ziren soinuak edota ibilbidearen bideoak.

Datu guzti hauek bildu ostean, modelo birtual hau sortzeko momentua heldu zen. Informazio guztia prozesatu beharra izan zuten lehenengo, argiztapena eta koloreetan arreta berezia jarriz. Hau landuta izan zutenean, testura errealistak sartu zizkieten maketari, bisitariek kobazuloan egoteko sentsazioa izan zezaten. Horren ostean, kobazulo birtuala prest zegoen jada (erraz esaten da… egitea, ordea, pixka bat zailagoa da). Aplikazioa sortzea izan zen hurrengo pausua, non pertsonak egingo lukeen ibilbidea diseinatu beharra izan zuten: kameraren mugimenduak, multimedia puntuak etab. Hau guztia egina zegoenean, espazioaren muntaia egitea geratzen zen soilik.

Et voilà! Bisitatzeko prest! Bertara gerturatuz gero (erreserba egin ostean, noski), gida batek kobazuloaren sarrerara eramango zaitu. Bertan hasten da bisita. Azalpen txiki bat eman ostean, muntaia guztia eginda dagoen gelara hurbilduko zarete. Bertan, betaurreko berezi batzuk jarri beharko dituzu. Betaurreko horiek kobazuloaren barnera eramango zaituzte, beharrezkoak diren puntu guztiak ikusteko aukera emanez eta bitartean kobazuloaren eta gure arbasoen historia kontatuz. Ordu eta erdiko bisitak izan ohi dira, eta lau hizkuntza daude eskuragarri: euskara, gaztelera, ingelesa eta frantsesa.

ZER OPARO DIGU ETORKIZUNAK?

Santimamiñe birtual bihurtzeko proiektua aitzindaria izan zela jakina da, eta beste proiektu batzuekin batera (Cadiz birtuala, Erroma birtuala) kultura sustatzeko teknologia erabiltzea estandarizatu zuen. Hortik gaur egunera, ordea, urte pila pasatu da. Teknologiarenganako ezjakintasuna aitzakia bihurtu da, eta metabertsoaren eta biki digitalen kontzeptuak ez dira sekula gaur egunean besteko pil-pilean egon. Aprobetxa ahal dezakegu elkarrizketa honen gorakada, gure kultura munduan zehar hedatu eta hobeto ezagutzeko?

Esango duzu… guzti hau oso ondo dago, baina askoz hobea da, kasu guztietan, leku historiko hauek geure begiekin ikusi ahal izatea… . zergatik izango litzateke hobea betaurreko batzuk jarri eta Eiffel Dorrea ikustea? Gainera, Googlen sartu eta argazkiak ere ikus ditzaket! Zorionez, kasu gehienetan, gauza batek ez du bestea kentzen. Errealitate birtuala eta metabertsoa, mundu errealean dagoenaren osagarri perfektua izan daitezke ondareari dagokionean. Ezin ditzakezula zure artearen historiako 30 ikasleak Londresera eraman Van Goghen Eguzki-loreak ikustera? Pum, museo birtual baten bidez pintzelkada txikienak ikusteko gauza izango dira. Ezin dezakezula Erroma oinez goitik behera zeharkatu? Pum, bisita birtual baten bidez zirrikitu guztiak esploratzeko aukera izango duzu, eta gida batek lagunduta, gainera!

Azken urteotan kaltetu gaituen turismo masiboa ekiditeko modua ere izan daiteke hau. Nahiz eta poltsikoak beteta izatea ondo egon, ondarea galtzeko arriskuaren prezioa oso altua da.

Horrez gain, Santimamiñe bezalako kasuetan, teknologia honek hainbeste maite dugun eta hain geurea den ondarea zaintzen laguntzen digu gure oinordekoei historia eta kultura irakasten diegun bitartean. Horrez gain, ondarea babestu eta hedatzeko tresna honek, kobazuloak ikertzea ahalbideratu du, gure arbasoen inguruko informazio gehiago bilduz eta gure historiaren zati garrantzitsu bat beraien eskuekin ukituz.

Teknologiari esker, Santimamiñeko kobazuloak bigarren aukera bat du jendeari Bizkaian daukaguna erakusteko. Aprobetxa dezagun aukera hau, bisita ditzagun gure erroak.