Ilusioz betetako egun horiek berreskuratzeko, esperimentu berezi batekin gatoz gaurkoan. Zoritxarrez, ordea, gaurkoan ezerk ez du erupzioa piztuko, ez dituzu eskuak zikindu beharko eta ez duzu munduko adrenalina handiena izango. Badakigu, ze pena. Baina errua ez da gurea, partikula subatomikoek ez baitute horrelako gauzarik egiten. Bai, bai, ondo irakurri duzu: partikula subatomikoak. Egin ahal daitezke esperimentuak ikusi ere egin ez daitekeen zerbaitekin? Noski baietz! Utziguzu nola erakusten (eta zergatia azaltzen).

Horregatik… zure etxean dauzkazun gauzak (agian) erabiliz fenomeno kuantikoak ulertu nahi badituzu, leku egokian zaude. Batu itzazu zure tresnak eta ekin lanari!

Argiaren difrakzioa: Baina… zer daukat begien aurrean?

Beharko dituzun gauzak:

• Laser argi bat
• Kartoi zati bat edo aluminio-papera
• Guraize batzuk
• Kola edo zinta itsasgarria
• Horma zuri bat

* Oharra: Ez sainalatu laserrarekin inoren edo norberaren begietara, oso kaltegarria izan baitaiteke osasunerako. Soilik esperimentua gauzatzeko erabili.

Helburua:

Laserraren argia zirrikitu batetik pasatzea lortzea, horman sortzen duen patroia ikusi ahal izateko (harri eta zur utziko zaitu).

Argibideak:

• Kartoi zatia eta guraizeak hartuz, 5cm-ko luzera duen zulo bat egingo dugu. Saia gaitezen zuloaren zabalera ahalik eta txikiena izaten, guraizeen labanaren tamainakoak, gutxi-gora-behera.
• Behin zuloa eginda daukagunean, laserraren argia eta kartoi zatian egindako zuloa altuera berean ezarriko ditugu, elkarrengandik 10 zentimetrotara. Hori lortzeko, edozein gainazaletara itsats ditzakegu bi elementuak.
• Garrantzitsua da bi tresnak altuera berdinean egotea, laserraren argia kartoiaren zulotxotik zeharkatzea baita helburua.
• Garrantzitsua da, baita ere, kartoiaren atzean horma zuri bat izatea, argiak, bere helmuga horma hortan izan dezan eta esperimentua ondo ikus dezagun.
• Guztia ondo jarrite dagoenean, argia itzaltzea izango da beharko dugun gauza bakarra. Modu horretan, argiak egiten duen difrakzio patroia ikusi ahal izango dugu. Ez al da ikusgarria?

Gehigarri bat:Laser bat lortzea ezinezkoa egiten bazaizu, badago beste zerbait egin dezakezuna. Lor ezazu aluminio-paper zati bat eta egiozu oso zulo txiki bat orratz batekin. Oso oso zulo txikia. Aluminio-papera begietara hurbiltzean, difrakzio efektu bera lortu beharko zenuke.

Zergatik egiten du hori?

Zirrikitu batetik argia pasatzean, mundu guztiak pentsatzen duena zera da: argia, zirrikituaren forma berarekin proiektatzen dela horma zurian, ezta? Bada, argi monokromatikoen kasuan (laserra, kasu honetan) ez da horrela.

Kasu horretan, argiak uhin baten moduan jokatzen du, eta zirrikitu estu batetik pasatzean, lerro zuzenean bidaiatu beharrean, zirrikitutik zabaltzen da, norabide desberdinetan. Gauza bera gertatzen da harri bat uretara botatzen duzunean. Ikusten al duzu uhinek zirkulu-forma hartzen dutela harriaren inguruan? Ura eta argia ordezkatzen badituzu, fenomenoa bera da.

Eta zer zerikusi du horrek kuantikarekin? Difrakzioak, berez, ez du zerikusirik fisika kuantikoarekin, baina partikulek nola funtzionatzen duten erakusteko modu egokia da, zeren, dakigun bezala, hauek uhin- eta partikula-portaerak izan ditzakete. Laburtuz, argiak ere izaera duala du, partikula gisa edo uhin gisa joka dezake, kasu honetan, traba gisa jarri dugun zirrikituarekin elkarreragiten duenean.