ERALDAKETA DIGITALA: ERRONKA BAT EUROPA OSOKO ADMINISTRAZIO PUBLIKOENTZAT

Administrazio publikoen eraldaketa digitala azken hamarkada honetako erronka handienetako bat da. Europar Batasunak, «Hamarkada Digitala» izeneko ekimenaren bidez, edozein pertsonak Europako edozein herrialdetatik zerbitzu publikoetarako sarbidea izatea bilatzen du, modu seguruan eta konplikaziorik gabe. Baina, zer dakar horrek?

• Izapideak digitalizatu, gaur egun papera behar duten prozesuak online egin daitezen.
• Identitate digital unibertsal bat sortu, Europako edozein zerbitzu publikoan izena emateko aukera ematen dizun sistema baten bidez.
• Elkarreragingarritasuna bermatu, azpiegitura teknologikoek kontinente osoan batera funtziona dezaten, herrialdeen arteko hesiak saihestuz.
• Laburbilduz, administrazio publiko efizienteago, seguruago, gardenago eta herritarrei egokituago bat eraikitzea da helburua.

ZER DA GOVTECH ETA ZERGATIK ARI DA ADMINISTRAZIOA ERALDATZEN?

Testuinguru horretan, garrantzi berezia du GovTech ikuspegiak, berrikuntza publikoaren eragile den aldetik; kontzeptu hori government (gobernua) eta technology (teknologia) terminoak elkartzetik dator. Kontua ez da soilik tresna digitalak erabiltzea, baizik eta administrazio-prozesuek nola funtzionatzen duten birpentsatzea, arinagoak, gardenagoak eta herritarrengan zentratuagoak izan daitezen.

Ikuspegi horrek gobernuen, startup-en eta enpresa teknologikoen arteko lankidetza sustatzen du, eta bere helburua irtenbide eskalagarriak eta pertsonen benetako beharretara egokituak sortzea da. Teknologia gakoen artean, nabarmentzekoak dira adimen artifiziala (AA), automatizazio adimenduna eta sektoreko datu-espazioak, informazioa erakundeen artean modu seguruan partekatzeko aukera ematen baitute.

Espiritu horrekin jaio zen 2023an GovTech4All europar proiektua, Europa Digital programak finantzatua. Helburua: sektore publikoaren eraldaketa digitala bizkortzea Europan GovTech ekosistema indartuko duten pilotu berritzaileen bidez.

BILBO, GOVTECH BERRIKUNTZAREN ERDIGUNEA

Proiektuaren lehen fasea 2023ko uztailetik 2025eko ekainera garatu zen, eta Bilbon egin zen GovTech4All 2025 Partzuergoaren Europako Goi-bilerak eman zion amaiera lehen fase horri. Europa osoko erakundeetako eta teknologietako ordezkariak bildu zituen, eta, bertan, aurrerapenak partekatu eta etorkizuneko ibilbide-orria zehaztu zuten.

LANTIK-ek, anfitrioia izateaz gain, funtsezko zeregina izan zuen proiektuan, hasierako hiru pilotuak koordinatu baitzituen. Gainera, teknologia post-kuantikoak erabiliz herrialdeen arteko datu-truke seguruan (Europako lankidetza bermatzeko funtsezko erronka) zentratutako proiektu baten buru izan zen.

Lan horrek proiektuaren fase berrirako oinarria jarri du: GovTech4All 2.0, 2027ra arte hedatuko dena eta zortzi pilotu berri izango dituena. LANTIK-ek horietako bitan hartuko du parte, non dokumentuak kudeatzeko prozesuak automatizatzeko eta herritarrengan oinarritutako «arauak kode gisa» sortzeko teknologiak barne hartzen diren, eta, bi kasuetan, zifratze post-kuantikorako segurtasun-esparrua (Security Framework) ematen du, proiektuaren lehen zikloan garatua.

MUGAZ GAINDIKO DATUEN TRUKE SEGURUA

Imajinatu Europan edozein tramite online egin ahal izatea, zure datuen segurtasunaz kezkatu gabe. Erronka horri aurre egin behar izan zion GovTech4All-en pilotu honek, LANTIK-ek koordinatua, Frantziako DINUM eta Greziako GRNET erakunde publikoekin batera. Bere helburua? Edozein pertsona edo enpresak Europar Batasunean dokumentuak eta eskaerak konfiantza osoz kudeatu ahal izatea, bere informazio pertsonala babestuta dagoela jakinik.

Hori lortzeko, kriptografia post-kuantikoa eta zifratu homomorfikoa bezalako punta-puntako teknologia erabili da, datuak babesturik mantentzen dituena –baita prozesatzen diren bitartean ere–, etorkizuneko ordenagailu kuantikoen eraso posibleak aurreikusiz. Gainera, soluzio ireki eta elkarreragingarrien aldeko apustua egin zen, Europako estandarretan eta open source estandarretan oinarritutakoak, hainbat herrialdetako sistemek «hizkuntza digital bera hitz egin» eta osagaiak erraz partekatu ahal izateko.

Hori guztia LANTIK-en segurtasun-frameworkean oinarritzen da. Liburutegi malgu eta eskalagarrien multzo bat da, eta informazioa beti kontrol publikoaren pean eta edozein mehatxuren aurrean babestuta egotea bermatzen du. Hala, arreta pertsonetan jartzen duen Europako administrazio digital seguruago eta konektatuago bat lortzeko oinarriak ezartzen dira.

DOKUMENTUEN KUDEAKETA AUTOMATIZATZEKO ADIMEN ARTIFIZIALA

Administrazioen erronka handienetako bat dokumentuen kudeaketa da. Gaur egun, oraindik, zeregin asko eskuz egiten jarraitzen dira, eta horrek atzerapenak eta akatsak sortzen ditu. Hori aldatzeko, GovTech4All 2.0ren pilotu berrietako batek adimen artifizialaren, karaktereen (OCR) eta marken (OMR) ezagutza optikoa, eta testua eta irudia konbinatzen dituzten eredu multimodalen alde egiten du. Hala, informazioa automatikoki atera eta sailkatu ahal izango da, bai paperezko dokumentuetatik, bai dokumentu digitaletatik.

Sistemak ikasi eta hobetu egiten du erabiltzen duten pertsonen laguntzarekin, formatu berrietara egokituz eta akatsak murriztuz. Prozesu osoak segurtasun- eta pribatutasun-estandar gorenenak betetzen ditu, LANTIK-en segurtasun-frameworkari esker. Frameworkak etorkizuneko mehatxu teknologikoetatik ere babesten ditu datuak. Gainera, soluzio hori kode irekiko estandarretan oinarrituta dago, eta horrek erraztu egiten du beste administrazio batzuek onartzea eta hobetzea.

ARRETA HERRITARRETAN JARTZEN DUTEN «ARAUAK KODE GISA»

Legeren bat irakurtzen saiatu ahal zara inoiz? Hala bada, jakingo duzu lengoaia juridiko konplexuan eta ez oso irisgarrian idatzirik egon ohi direla. Horrek, gizarteak horiek ulertzea zailtzeaz gain, sistema digitalek horiek automatikoki prozesatzea ere zailtzen du, eraginkortasun eza, akatsak eta gardentasun eza eraginez.

GovTech4All 2.0ren beste pilotu berri bat araudiak digitalizatzean oinarrituko da, «arauak kode gisa» (Rules as Code - RaC) ikuspuntua erabiliz. Eta zer esan nahi du horrek? Bada, legeak eta politika publikoak formatu digitaletan idaztea, pertsonek nahiz ordenagailuek interpreta ditzaten.

Proiektu pilotuak plataforma modular eta ireki bat garatuko du, legeak digitalizatzeko, legea ulertzen eta aplikatzen lagunduko duten laguntzaile birtualak sortzeko, eta arau-aldaketek nola eragin diezaaketen denbora errealean simulatzeko. Adimen artifizialeko eta hizkuntza naturalaren prozesamenduko teknologiak erabiliko dira legeak aztertu eta kodetzeko, betiere irizpide etiko eta segurtasun-irizpide zorrotzen arabera, eta LANTIK-eko segurtasun-frameworkaren laguntzarekin.

ETORKIZUNEKO IKUSPEGIA DUEN SEGURTASUN-ESPARRUA

LANTIK-en segurtasun-frameworka kode irekiko liburutegiekin (open source) garatua izan da, eta zifratze post-kuantikoko eta homomorfikoko teknologiak integratzen ditu. Eragiketa kriptografiko konplexuak erraz inplementatzeko aukera ematen duen arkitektura modularra eskaintzen die administrazio publikoei.

Soluzio horrek, herrialdeen arteko informazio-trukearen segurtasuna eta pribatutasuna bermatzeaz gain, zerbitzu digitalen elkarreragingarritasuna eta erresilientzia ere indartzen ditu. Gainera, Bizkaiko ibilbide-orri kuantikoarekin (BIQAIN estrategiarekin) lerrokatuta dago, eta Europako erreferente gisa kokatzen du lurraldea sektore publikoari aplikatutako berrikuntza kuantikoaren alorrean, talentua erakartzeko gunea sortuz.

Apustu honekin, LANTIK-ek bere konpromezua finkatzen du:

• Subiranotasun teknologikoarekin, kanpoko soluzioenganako dependentzia gutxitzeko asmoz.
• Sortzen ari diren teknologietan espezializatutako talentua sortzea eta erakartzearekin.
• Lankidetza publiko-pribatuarekin, administrazio seguruagoa, eraginkorragoa eta pertsonetan oinarritua eraikitzeko.
• Segurtasuna da informazio-truke ororen premisa, eta, hala, datuak babesten dira, bai egungo ordenagailuen erasoetatik, bai etorkizuneko ordenagailuen (kuantikoen) erasoen aurrean.