BEGIRA DEZAGUN ATZERA SEGUNDO BATEZ

Horri buruz hitz egin aurretik, ordea, baliteke historia pixka bat errepasatzeko beharra izatea… Ondo iruditzen al zaizue XX. mendera bueltatzen bagara? Bai, ondo irakurri duzu, izan ere, fisika kuantikoa orain hain urrun geratzen zaigun momentu horretan hasi zen garatzen, Max Planck, Erwin Schrödinger, Niels Bohr, Werner Heisenberg eta beste pertsonaia adimendun askoren eskutik. Diziplina horrek talde lanak zientziak jarritako erronka zailak gaindi ditzakeela erakusten digu. Teoria kuantikoak partikula subatomikoen munduak nola funtzionatzen duen ulertzen laguntzen digu, izan ere, honek gure egunerokotasuneko guztia desafiatzen du eta matematiken bidez soilik azal daiteke. Paul Dirac fisikariak esan zuen moduan: “Jainkoak unibertsoa idazteko erabili zuen hizkuntza da matematika”, fenomeno kuantikoak aztertzeko orduan matematikak jokatzen duen paperari garrantzia emanez.

Fisika kuantikoak XX. mendean egon diren aurrerapen teknologikoekin zerikusi handia izan du. Ezagutzen al dituzue transistorea eta laserrak bezalako aparatuak, informatika eta komunikazioetarako hain garrantzitsuak diren horiek? Bada, printzipio kuantikoen emaitza zuzenak dira. Hala ere, honen ekarpenak ez dira soilik horretan gertatzen. Azkenaldian egindako aurrerapenei esker, atomoak eta molekulak manipulatzea ere lortu da, orain dela gutxira arte Christopher Nolan-en pelikula batetik ateratako zerbait ematen zuena.

Lorpen horiek bigarren iraultza kuantikoa bezala ezagutzen den horren hasiera izan dira, eta aro berri honetako protagonistak ordenagailu kuantikoak izan dira. Hala ere, fisika kuantikoaren inpaktua infinitua izan da: sentsore ultrasentikorretatik hasi eta kriptografia kuantikoan oinarritutako komunikazio-sistema seguruetaraino, etorkizun kuantiko oparo baterantz urrats bizkorrez egiten ari dira aurrera teknologia berri horiek.

ETORKIZUNERAKO ITZULERA

Gaur egun, “bide kuantikoa” hainbat sektoretan eragiten ari da, modu sakon eta oso azkarrean. Azkenaldiko mugarriek, hala nola Google-k nagusitasun kuantikoa erakutsi izanak, gorabidean den teknologia horren ahalmen iraultzailea azpimarratu dute. Era berean, teleportazio kuantikoan egindako aurrerapenek irudimen publikoa harrapatu dute, informazio kuantikoaren transferentzia seguruan aukera berriak ireki baitituzte. Garapen horiek erakusten dute nola fisika kuantikoa, teknikoki posible denaren mugak zabaltzeaz gain, etorkizun hurbilean gure gaitasun teknologikoak erabat birdefini ditzaketen berrikuntzetarako eremua prestatzen ari den.

Nahiz eta beraien ahalmena izugarria den, teknologia kuantikoek behar-beharrezkoa den zerbait falta dute: talentu espezializatua. McKinsey-ren informe baten arabera, arlo horretako adituen eskaria eskaintza baino askoz altuagoa da. Alde hori oztopo bat izan liteke berrikuntzarako, eta mugatu egin lezake herrialdeek teknologia horiek eskaintzen dituzten lehiarako abantailez baliatzeko duten gaitasuna. Arrakala hori ixteko neurririk gabe, eremu kuantikoan gure aurrerapena geldiarazteko arriskua dago, pertsona aditu eta profesionalen faltagatik.

ABORDATZERA!

Hori da, hain zuzen ere, EHUk bere EHU Quantum Center (EHU QC) zentroaren bidez konpondu nahi duena. Mekanika kuantikoaren alorrean izen handiko pertsona asko biltzen dituen zentro honen helburua, ikerketa aurreratuak egitea eta profesionalen hurrengo belaunaldia alor horretan trebatzea da; hori, ikusi dugunez, oso garrantzitsua baita.

EHUk egin duen lehen gauzetako bat Zientzia eta Teknologia Kuantikoen inguruko herrialde OSOKO lehen nazioarteko Masterra eskaintzea izan da. Ekimen horrek, harrigarria badirudi ere, 15 urte baino gehiagoko ibilbidea du. Programa horrek ikasleei prestakuntza osoa ematen die, beren ibilbide profesionaletan zehar hainbat ingurunetara egokitzeko gaitasuna ematen diena. Momentuan modan dagoena irakasteaz harago, etorkizunean erronka gisa etiketatu daitekeen guztiarentzat oinarri sendoak ezartzera bideratzen da (inoiz ez dakizu zer aurkituko duzun). Gainera, abangoardiako ikerketa praktikoetan parte hartzeko aukera ere badute, eta horrek haien ulermen teorikoa indartzeaz gain, diziplinarteko lankidetza sustatzen du, teknologia kuantikoaren erronka konplexuei aurre egiteko funtsezkoa baita.

Hala ere, kuantikaz hitz egitean ezin gaitezke fisika eta matematikako graduez ahaztu, izan ere, horiek, komunitateari asko ematen dioten pertsona liluragarriz beterik daude. Badirudi zeure buruari galdetzea, zer emango dit niri fisika eta/edo matematiketako gradua ikasteak? Erantzuna erraza da: gradu horiek arrazoiketa abstraktua sustatzen dute, eta hori oso onuragarria da kuantikoa den edozertan, ezagutzen dugunetik harago doazen fenomenoak ulertzeko kontzeptu berriak garatzeko aukera ematen baitu.

Gauza azkarrak eta bat-batekoak gustatzen zaizkigun pertsonak bihurtzen ari bagara ere, egoera horietan oso garrantzitsua da, prestakuntzari dagokionez, epe laburrera ez jotzea eta prestakuntza espezializatua soilik ez eskaintzea. Oinarrizko printzipioetan oinarritutako hezkuntza osoak etengabeko ikaskuntzarako eta epe luzerako garapenerako oinarriak ematen ditu.

Testuinguru horretan, funtsezkoa den beste gauza bat ahaleginaren kultura sustatzea da. Ez da bide erraza izango; zorrotza da eta dedikazioa, jarraitutasunaeta lanerako etika sendoa eskatzen ditu. Horrelako arloetan, arrakasta ez da berehala lortzen, etengabeko ahalegina egin beharra dago eta erronka asko gainditu behar dira. Eta hori ez dut nik esaten, Thomas Edisonek esaten du: "Jeinua ehuneko batean inspirazioa da, eta ehuneko laurogeita hemeretzian, transpirazioa".

GUZTION ESFORTZUA BEHARREZKOA DA

Bestalde, erakundeen babesak berebiziko garrantzia du horretan guztian. Lehenik eta behin, Eusko Jaurlaritza dugu, Basque Quantum estrategiaren bidez etorkizun kuantikoarekin konprometituta dagoena. Bere helburu nagusia Euskadin ekosistema kuantiko bat ezartzea da.

Ondoren, Bizkaiko Foru Aldundia dago, ekimen kuantikoa sustatzen duena bere programaren bidez. Bere laguntzari esker, EHU QCk, Tecnalia-rekin elkarlanean, sentsore kuantiko aplikatuen laborategi bat ezartzeko asmoa du. Laborategi horrek industria sektorea nabarmen bultzatzeaz gain, Euskadi teknologia kuantikoetan lider gisa (erraz esaten da) sendotuko du. Laborategi hori sortzeak eskualdeko azpiegitura teknologikoa hobetzeaz gain, enpleguko eta garapen profesionaleko aukera berriak irekiko ditu sortzen ari den eta etorkizun handia duen arlo honetan interesa duten pertsona guztientzat.

PIKATZEN EKIN URREA AURKITU ARTE

Erronka berriei aurre egiteak beti esan nahi du arriskuak onartzea eta noizean behin huts egitea. Horregatik, eremu kuantikoan berrikuntzak egiteko, porrota ikaskuntzaren parte gisa ikusiko duen pentsamoldea behar da. Nikola Tesla asmatzaileak esan zuen bezala: "Ez dut porrot egin. Funtzionatzen ez duten 10.000 modu baino ez ditut aurkitu".

Gainera, enpresek ulertu behar dute egungo gazteek asko balioesten dituztela lan-ingurune malguak, erronka interesgarri eta motibatzaileekin. Ez dute egonkortasuna bakarrik bilatzen; hazi, berritu eta nabarmendu nahi dute. Ingurune horiek sortzeak teknologia kuantikoen esparrura talentu gehiago erakartzeaz gain, pertsona horiek epe luzera motibatuta eta konprometituta egotea ziurtatuko du.

Teknologia kuantikoen esparruan talentua garatzea eta indartzea funtsezkoa da haien ahalmen guztia aprobetxatzeko eta berrikuntzez eta aurrerapenez betetako etorkizuna ziurtatzeko. Gobernuek, hezkuntza erakundeek eta enpresek elkarri eskua eman behar diote hainbeste kezkatzen duen talentu arrakala hori ixteko eta askotariko ingurune inklusiboa sortzeko.

Gaur egun, talentu kuantikoan inbertitzeak aukera eta aurrerapen teknologikoz betetako etorkizuna ziurtatzea esan nahi du.