Jar dezagun arreta gure espezialitatean: zientzia eta teknologia. Xehe-xehe begiratzen badugu, Columbia Unibertsitateak (2023) dioena ikus dezakegu: LGBTIQ+ kolektiboaren parte diren pertsonek espero baino %20 gutxiagoko ordezkaritza dute STEM eremuetan. Badirudi horren arduraduna aurreiritzi sozialak eta lan-ingurune ez-solidario eta ez-enpatikoak direla; eta, horren ondorioz, kolektibo horretako pertsonek –oztopo gehiago jasan behar izateaz gain– LGBTIQ+ ez diren lankideek baino laneko jazarpen gehiago jasaten ohi dituzte. Are gehiago, Sciencek dio LGBTIQ+ kolektiboko profesionalek jazarpen eta oztopo mota horiek pairatzeko %30eko probabilitate handiagoa dutela. Horrek euren karrera profesionala zaildu egiten du eta, nolabait, beren lanbidea edo bokazioa ere atzean uzteko probabilitatea goratzen du.

Eta, jakina, onarpen sozial urria duen komunitate batek, zailtasun handiz egingo du aurrera. STEM ingurunean bereziki, aurrera egiteak gizartea hobetzea esan nahi du (hots, konponbide eraginkorrak bilatzea), krisi-egoeran dagoen mundu batek ahalik eta hobekien egin dezan aurrera.

ANIZTASUNA DA GAKOA

Kenneth Gibbs Jr., NCI-ko kideak (National Cancer Institute, AEB) argi dauka: «Dibertsitatea taldeko kontua da, ez kontu indibiduala». Pertsonek bakarrik ez dute aniztasunik lortzen, beste pertsona batzuekin batzen direnean sortzen baitira talde anitzak. Bere hitzetan, «zientziaren alorreko aniztasunak talentua lantzea eta gizarte-espektro osoan bikaintasuna sustatzea esan nahi du; eta horrek barne hartzen ditu bai tradizioz azpiordezkatuta dauden inguruetako pertsonak, bai tradizioz ondo ordezkatuta dauden inguruetakoak».

Eta zergatik da garrantzitsua aniztasuna? Bada ikuspuntuak oso garrantzitsuak direlako, bizitzako edozein alorretan gertatzen den moduan –baina batez ere STEAM inguruetan–. Talde anitzek beraien esperientzia eta bizipenetan oinarrituz heltzen dizkiete bizitza errealeko arazoei, eta, beraz, konponbideek –pertsona gehiago barne hartzeaz gain– errepresentazio txikiagoa duten pertsonak (gutxiengoak, esate baterako) hartuko dituzte kontutan.

HISTORIAREN HITZETAN…

Hala ere, datu eta estatistika guztiak kontran izan arren, LGBTIQ+ pertsonek antzina-antzinatik lagundu dute zientzian eta teknologian. Izan ere, Sir Francis Bacon (1561-1626) izan zen zientzia modernoaren eta haren eratorri guztien sortzaileetako bat («dena zalantzan jarri behar da egiazkotasuna onartu baino lehen» premisa barne). Sir Francis Bacon filosofo, estadista eta idazle ingelesa zen, eta emakume batekin ezkonduta egon arren (beste garai bat zen, badakizue…), gaur egun, historialariek uste dute gizon homosexuala zela. Baconek iraultza ekarri zuen zientziaren mundura «deskubritzen deskubrituz» asmakuntzarekin: begirada berri bat, gauzak ikusteko modua erabat aldatu zuena. Berak esaten zuen moduan, «Zientzia-gizonek ikerketak egin behar dituzte, baliozkotu behar diren behaketen bidez. Zientzialariek eszeptikoak izan behar dute batez ere, eta ez dituzte onartu behar behaketaren eta esperientziaren bidez frogatu ezin den azalpenik». Orain begi-bistakoa dela uste badugu ere, berak ezarri zituen zientzia modernoaren oinarriak, eta Bacon giltzarria izan zen gaur egungo egoerara iritsi ahal izateko.

Sara Josephine Bakerrek (1873-1945), Osasun Publikoko doktoretza jaso zuen lehen emakume estatubatuarrak (sufragista, feminista eta lesbiana), bere harri koxkorra jarri zuen, higienearen eta medikuntza prebentiboaren alorrak goitik behera aldatuz. Astero milaka ume hiltzen ziren eta ikusmena galtzen zuten disenteriaren eta gonorrearen ondorioz, hurrenez hurren (jaiotzean hartzen zituzten), baina berak amak, emaginak edo medikuak entrenatzen zituen bere seme-alabak edo pazienteak zaintzeko. Potoetako sendagaiak ez kutsatzeko zenbait metodo asmatu zituen (hala nola erle-argizariz egindako flaskoak), eta ama-esnearen ordezko esne artifizial bat asmatu zuen, kutsatzailerik gabea (une hartan merkaturatzen ari zena ez bezala), esnea behar zuten emakumeei doan emateko. Horri guztiari eta askoz gehiagori esker, haurren hilkortasun-tasa asko murrizten lagundu zuen, parekorik gabeko heroia bihurtuz.

Bere aldetik, Ben Barres (1954-2017) neurozientziaren esparrua eraldatu zuen neurologo estatubatuar eta gizon transgeneroa izan zen. Bere ikerketa gure garunean aurkitu ditzakegun gehiengo zeluletan ardazten zen: zelula glialetan. Gizakion garunean, 10 zelulatik 9 glialak dira, besteak nerbio-zelulak edo neuronak izanik. Barresen ekarpenera arte, uste zen zelula glialak parte hartzaile pasiboak zirela garunaren funtzionamenduan; izan ere, 'glia' hitzak grezieraz 'itsasgarri' adierazteko hitzetik dator. Sinesmen nagusiak babesten zuen zelula mota horiek garunaren egitura gogortzeko eta zelula popularragoei elikagaiak pasatzeko eginkizun bakarra zutela; baina Barres eta bere ikastunek oso gogor egin zuten lan kontrakoa frogatzeko, hau da, zelula horiek ezinbestekoak zirela sinapsia (bi neuronaren arteko konexioa, nerbio-sistemaren komunikaziorako nahitaezkoa) sortzeko. Zelula horiek ikertzeko garatu zuen lana oso lagungarria izan zen Alzheimerra, Parkinsona, glaukoma eta antzeko gaixotasunei buruz ikasteko. Horrez gain, zientzian zebiltzan LGBTIQ+ pertsonen eta emakumeen defendatzaile sutsua izan zen; izan ere, berak lehen pertsonan bizi izan zuen nola tratatzen zuten ingurune horietan sexualitate edo genero identitate desberdina zuen jendea.

Eta ez ahaztu egunero teknologia (eta zientzia, noski) iraultzen laguntzen diguten trans emakumeez! (Haiei eta haien aurkikuntzei buruzko artikulu bat aurkituko duzu Bazen garaia! | Emakumeak, talentua eta teknologia izeneko gure aldizkariaren bosgarren edizioan).

LGBTIQ+ pertsonek STEM eremuetan egindako ekarpenen adibide batzuk baino ez dira horiek, baina Interneten pare bat scroll eginda, ikusiko duzue pertsona ospetsuen eta garrantzitsuen zerrenda ez dela inoiz amaitzen. Horregatik, zalantzarik gabe, mundua ez litzateke berdina izango aurrerapen eta aurkikuntza horiek guztiak gabe, eta horrek frogatzen du aniztasuna eraginkorra eta guztiz ezinbestekoa dela gizarteak mundu guztiarentzat etorkizun distiratsuago baterantz aurrera egin dezan.

SOILIK BATERA JOANEZ EGINGO DUGU AURRERA

oSTEM (Out in Science, armairutik kanpo esan nahi du STEM espezializazioetan, AEB.), Pride in STEM (Erresuma Batua), Queers in Science (Australia) edo PRISMA (Espainia) erakundeek, besteak beste, kolektiboko pertsonen inklusioan aurrera egitea eta aurrera egiteko lan-eremu seguruak eskaintzea dute helburu, gizaterian bere harri-koskorra gehitzeko.

Hala ere, ez genuke ahaztu behar aldaketa norbanakoengandik abiatzen dela. Gaur egungo testuinguruan –non munduak, itxuraz, atzera egiten duen, bereziki interes ekonomikoek gidatuta eta, sarri, enpresetan bertan–, LGBTIQ+ kolektiboaren aurkako jarrerak areagotzen ari dira, ez soilik ikuspegi ideologikotik, baizik eta aniztasunari eta inklusioari eskainitako aurrekontuak murriztuz. Horregatik, inoiz baino premiazkoagoa da gure lankideak aintzat hartzea, baloratzea eta entzuteko prest egotea; izan ere, gehienetan, pertsona horiek talde baten parte izan eta elkarrekin aurrera egitea baino ez dute nahi.

Beraz, harrotasunaren eguneko karrozek zarata handia ateratzen badute ere, baliteke zure enpresan pertsona bat baino gehiago egotea isilik, baztertuta, bere bokazioa uzteko gogoz edo taldekideekin bat egiten ez duena; hortaz, egin dezagun ahalegin kolektibo bat eta saia gaitezen pertsona horiek ere ospakizunaren zarataz eta maite duten horretan lan egiteko askatasunaz goza dezaten.