Imajinatu astelehen arrunt bat. Esnatzean, zure goizeko lehen kafea hartzen duzu eta zure mugikorra hartu, egungo eguraldia bilatu, dituzun mezuak berrikusi, eta egunean egin beharrekoak begiratzen dituzu. Orain, imajinatu gauza bera, baina dena aldatzen duen xehetasun batekin: ez duzu mugikorra nola erabiltzen den gogoratzen, ez diozulako erosi dizuten gailu horri onurarik ikusten; eta, gainera, ez dakizu non sartu duzun zure bilobak prestatu dizun «Mezuak irakurtzeko gida» hori, eta gailu horren edozein parte ukitzeak beldurtzen zaitu, zerbait ukitzen duzun bakoitzean marrazki guztiak kliskatzen hasten baitira… Zuretzat intuitiboa eta lasaigarria den horrek antsietatez betetako une esan nahi du beste pertsona batentzat.

Bulegora heltzean, ordenagailua pizten duzu eta webgune publiko batean sartzen zara izapide arrunt bat egiteko: hitzordu bat hartzeko, dokumentu bat deskargatzeko edo laguntzaren bat eskatzeko. Presaz zabiltza, kurtsorea kliskatzen ari da, hainbat aldiz ematen diozu bizkorrago ibil dadin, orrialdean sartzen zara, eta zure helburua lortzen duzu; erraz-erraza, ezta? Orain, imajinatu gauza bera, baina dena aldatzen duen xehetasun batekin: esaldiak luzeak dira, botoiak ez dira argiak, eta pantailak zarataz beterik daude. Zuretzat eguneroko zerbait den hori harresi bihurtzen da beste pertsona batentzat.

Harresi horri 'arrakala digitala' esaten zaio, eta nahiz eta abstraktua dirudien, oso gauza zehatzak neurtzen ditu: denbora, aukerak, estresa, antsietatea. Adineko pertsona askorentzat edo desgaitasun intelektuala edo garapen-desgaitasuna duten pertsonentzat, digitalizazioa ez da beti ibilbide erraza izan; batzuetan, seinale txikiez eta ñir-ñir egiten duten argiz betetako korridore estua izan da. Eta hor guztiok susta dezakegun zerbait sartzen da jokoan: adiskidetza digitala.

«ARINAGO»-TIK «GIZATIARRAGO»-RA

Eraldaketa digitala lasterketa bat izango balitz bezala saldu digute: zerbitzu gehiago, automatizazio gehiago, datu gehiago. Baina benetako eraldaketa abiadura jaitsi eta pertsonen beharrei itxaroten dion aldaketa hori da. Martxa doitzen duena, hizkuntza sinplifikatzen duena, eta behar denean laguntza eskaintzen duena.

Bizkaiko Foru Aldundiak Adiskidetza Digitala sortu zuen, fokua espezifikoki arrakalak gutxitzean eta zaintzen duen teknologia sortzean jartzen duen ekimena. Nahiz eta proiektuak kolektibo jakin batzuekin lan egiten duen –pertsona nagusiak eta desgaitasun intelektuala edo garapeneko desgaitasuna duten pertsonak–, bere mezua unibertsala da: laguntza gehien behar duenarentzat eskuragarri egiten baduzu, hobea izango da pertsona guztientzat.

Egiteko moduaren oinarria ezin da dashboards-ez beteriko mahaigain bat izan; aitzitik, jendeak eskatzen duena entzun behar da, hainbat kolektiboetako jendearekin lan-saioak antolatuz, dinamikak egokituz, irakurketa errazeko materialak helaraziz, denbora gehiago emanez, metaforarik gabeko azalpenak eginez eta erraztasun kontzientea eskainiz. Jarduera horiek elkarteekin egindako ikerketa eta ikuspegi holistikoa, teknologia, akonpainamendua, pedagogia eta antolaketa-kultura barne hartu behar dituzte.

Emaitza? Ekintza zehatzak biltzen dituen ibilbide-orria.

BI ISTORIO, ASMO BERA

Carmen, 73 urte eta «bidali» botoia beldurrik gabe sakatu zuen lehen aldia.

Carmenek medikuarekin dituen hitzorduak mugikorretik ikusi nahi ditu. Bere herriko Adiskidetza Digitaleko tailerrean, smartphonearen oinarrizko eginbideak ikasten ditu, Whatsapp aplikazioa konfiguratzen du, posta elektroniko bat sortzen du, eta modu seguruan Interneten ibiltzen ikasten du. Bi orduko saioak dira, eta bertan, azalpen errazak, praktika gidatuak eta egunerokotasunean erabiltzeko aplikazio erabilgarrien ereduak ematen dira. Amaitzean, Carmenek bere posta elektronikoa irekitzen du, hitzordua berresten du eta, lehen aldiz, «bidali» botoia konfiantzaz sakatzen du. Ez da magia: edozein adineko pertsonak –patxadaz eta lagunduta– mundu digitalerako jauzia eman dadin pentsatutako tailerrak dira.

Iker, 36 urte eta izapide bat ulertzen duen lehen aldia.

Ikerrek erakunde sozial batean egiten du lan eta jendeari bere eguneroko kudeaketekin laguntzen die. Lehen, online egin beharreko edozein izapide oztopo-lasterketa bat zen: testu dentsoak, ulertzen ez ziren hitzez beteriko botoiak, jakinarazi gabe aldatzen zituzten prozesuak… Egun batean, web orrialdean sartzean, ikono berri bat agertu zen: «Entzun eduki hau». Klik. Ahots argi batek testua irakurtzen, zatitzen eta errazten du. Alboan, esteka bat agertzen da: «Gida pausoz pauso (irakurketa erraza)». Hiru pantaila dira, bakoitza bere jarraibide eta aginduarekin. Jargoirik gabe. Piktogramekin. Adibideekin. Amaieran, Agente Birtualak laguntza eskaintzen du galdera motz eta erantzun zehatzen bidez, itzulingururik gabe.

Egun horretan bertan, laguntzen ari den pertsonak laguntza zuzenik gabe egiten du izapidea lehen aldiz. Hamar minutu, estresik gabe, eta txikia dirudien baina benetan oso garrantzitsua den xehetasun batekin: konfiantzaz beteriko irribarrea.

HORREN GUZTIAREN GARRANTZIA (ARLO PUBLIKOAN LAN EZ EGIN ARREN)

Horrek guztiak sekulako garrantzia du zuretzat ekosistemaren parte zarelako. Berdin dio zer egiten duzun: produktua sortu, marketina, data, UX, arreta legala, finantzak edo teknologia: inklusio digitala behar-beharrezkoa da zeregin horietan guztietan.

Erreparatu zure egunerokotasunari:

• Nola izendatu ditzaket nire botoiak eta estekak?
• Zenbat informazio jarriko dut pantaila bakoitzean (eta zenbat kenduko dut)?
• Pauso bakoitzaren egoera argi utzi al dut (hasiera, aurrerapena, konfirmazioa)?
• Aukera multimodala eskaintzen al dut (irakurtzeko, entzuteko, ikusteko)?
• Lengoaia argia eta irakurketa errazeko bertsioak erabiltzen al ditut?
• Nire arretarako lan-taldea prestatzen ari al naiz zailtasun-seinaleak identifikatzeko eta horiei pazientziaz eta erraztasunez erantzuteko?

Inklusioa ez da esprintaren amaieran dagoen check bat, lehen minututik hor dagoen kalitate-irizpidea baizik.

ADISKIDETASUN DIGITALAREN SEI PRINTZIPIO PRAKTIKO (BIHAR APLIKA DITZAKEZUNAK)

• Pantaila bat, helburu bakarra

  Saihestu dena orrialde bakar batean jartzeko joera. Zatitu prozesu luzeak mikro-baieztapenez betetako pausoekin. Pantaila bakoitzak galdera bakar bati erantzuten badio, burua erlaxatu egiten da.

• Pertsonak kontuan hartzen dituzten hitzak

  Kendu jargoia eta erabili lengoaia argia. «Diru-laguntza bat eskatu nahi dut» «Eskatu» baino ulergarriagoa da. «Sarbiderako baldintzak» «Onuradunaren izaera» baino errazagoa da.

• Arreta-modua

  Gutxitu zarata bisuala: banner, pop-up eta helbururik gabeko kolore gutxiago. Hierarkiak tamaina eta kontrasteen bidez sortzen dira, ez saturazioaren bitartez.

• Multikanala eta multimodala

  Testua, audioa, piktogramak eta bideo laburrak. Aukeratu hobeto ulertzen laguntzen duen modua; pertsona guztiek ezin dute irakurri edo entzun.

• Ulergarria den segurtasuna

  Datuak eskatzen ari bazara, azaldu hitz gutxitan zergatik eta zertarako eskatzen dituzun. Konfiantza ez da inposatzen, azaldu egiten da.

• Neurtu begien eta pertsonen bidez

  Analytics-a ez da aski: egin probak pertsona anitzekin. Baliteke konbertsio-tasan «funtzionatzen» duenak irisgarritasun kognitiboan ez funtzionatzea.

PROIEKTUAREN IKASKUNTZAK (ZURE TALDEAN APLIKA DITZAKEZUNAK)

• Diseinuak partekatzeak diseinua aldatzen du. Zure zerbitzua erabili behar duten pertsonen laguntzaz garatzen baduzu prototipoa, atzean utziko dituzu suposizioak, eta benetako erantzunak aurkituko dituzu.
• Irisgarritasun kognitiboak produktibitatea dakar. Irakurketa errazeko gidak eta audioak ez diete bakarrik pertsona bakar batzuei laguntzen: akatsak eta laguntza-kontsultak gutxitzen dituzte eta denbora aurrezten dute.
• AA: erabilgarria eta soila. Sinplifikatzen eta gidatzen duen elkarrizketa-agenteak askoz baliagarriagoak dira zailki hitz egiten duen bot arrunt batekin erkatuta. AA laguntzeko diseinatzen da, ez inpresionatzeko.
• Pertsonei formakuntza emateak inpaktua biderkatzen du. Giza kanala, ondo prestatuta, produktu digitalaren parte da. Entrenatutako enpatia teknologia soziala da.

KUTSATZEN DEN BERRIKUNTZA SOZIALA

«Adiskidetasun Digitala» ez da bakarrik eslogan bat: teknologiaren boterea 'zaintzako ekintza' bezala ulertzeko modu bat da. Instituzio publiko batek gida argiak egiten dituenean, audioa jartzen duenean, pertsonak formatzen dituenean, eta web orrialdeko edukiak egokitzeko erronkak bidaltzen dituenean, garrantzitsua den zerbait aldarrikatzen ari da: digitalizazioak, inklusiboa ez bada, ez du aurrera egingo.

Erronka, orain, gurea da. Ez itxaron norbaitek check hori egin arte. Egizu zuk. Aldatu hitz bat, botoi bat, pantaila bat. Proposatu benetako pertsonekin egindako proba bat. Eskatu irisgarritasun kognitiboko esprint bat. Jarri «Entzun eduki hau» izeneko esteka. Sortu gida sinple bat. Prestatu zure taldea.

Hori egiten duzun bakoitzean, harresia zentimetro bat murriztuko da, eta egunen batean —ez dago oso urrun— ateak estua izateari utziko dio eta bide zabal bihurtuko da. Zaintzen duen teknologia ez baita motelagoa, jakintsuagoa baizik. Eta jakinduria hori erabaki profesional eta zehatz batekin hasten da, gaur.