Nahiz eta orain 2025eko uda den, Josuk eta biok lagunak izaten jarraitzen dugu. Oraintxe bertan idatzi dit Whatsapp bidez betiko tabernan zerbait hartzeko, eta bostetan geratu gara. Oso gustuko dugu tabernan egoten den egunkariko gurutzegramak egitea, baina, azkenean, hitzen bat Googlen bilatzen dugu beti, ezinezkoa baita gure kabuz gurutzegrama bat osorik bukatzea. Kuxkuxeroak izaten ere jarraitzen dugu, jakina, zenbat ordu pasa ote ditugun lehen ezagutzen genuen jendearen Instagrameko orrialdeei begirada bat ematen! Hala ere, eta urte asko igaro arren, badago aldatu ez den zerbait: gauean izarrak ikusteko grina. Baina, orain, aplikazio baten laguntzaz, Orion, Lyra eta Tauro ere identifika ditzakegu. Batzuetan, Venus ere ikusten dugu, liluragarria iruditzen zaigun zerbait. Badirudi Hartz Handia txiki geratu zaigula.

AUTOMATIKOAN BIZITZEN

Denbora pasa ahala, eta gutxinaka, teknologia gure egunerokotasunean finkatuz joan da: hasieran, irratia eta telebistaren bidez izan zen; geroago, telefono mugikorren txanda ailegatu zen; eta, ondoren, etxeetako Internetaren eta smartphone eta ordenagailu eramangarrien eskutik, gure errutinek aldaketa itzulezin bat jasan zuten. Orain, alarmak mugikorretan daude, berriak ikusten ditugun heinean gosaldu egiten dugu, autoan GPS-a jartzen dugu lanera joatean ea bidean auto-ilara handia aurkituko dugun jakiteko, Spotify plataforman musika entzuten dugun bitartean egiten dugu lan, gure bilaketa guztiak Google eta ChatGPT erabiliz egiten ditugu, eta, iluntzean, atseden hartzeko modu gisa, mugikorrean jolasean ari garen bitartean ikusiko dugun film bat jartzen dugu; eta, hurrengo egunean, gauza bera.

Ez dago zalantzarik teknologiak gauza ederrak ekarri dizkigula esatean, eta inork ezin du kontrakoa esan. Baina, beharrezkoa al da hainbeste teknologia egunero erabiltzea? Ez al gara hura gehiegi erabiltzen ari?

HITZ EGIDAZU ZUTAZ

Pantailari begira egotearen mundu mailako batezbestekoa ia zazpi ordukoa da. Egun batek 24 ordu ditu, eta horrek esan nahi du egunaren ia %30a pantaila edo gailu bati begira ematen dugula. Horri, gainera, lotan pasatzen ditugun orduak kentzen badizkiogu, eguna motz egiten zaigu.

Laukizuzen distiratsu bati begira hainbeste denbora emateak era askotako ondorioak dakartza (ingurumenean dituen ondorioak ez aipatzearren, aurreko alean hitz egin dugun moduan), eta ez soilik begien bistakoak direnak (begietako mina eta ikusmen-galera, bakartze soziala edo antsietate eta depresio nahasmenduak, besteak beste).

Pentsatzeko gaitasuna da burura etorri ohi den lehen gauza. Gogoratzen al zara norbaitekin bi minutu baino gehiagoz eztabaidatu zenuen azken aldiaz? Informazioaren berehalakotasunak eztabaidarako eta elkarrizketarako gaitasun oro mozten digu. The Silence if the Lambs (1991) filmeko hiltzaile ospetsua interpretatzen duen aktoreari buruz –Anthony Hopkinsek edo Anthony Perkinsek– eztabaidatzen ari zarete? Bada, Googlen bilaketa txiki bat egin eta eztabaida bietako nork irabazi duen jakingo dugu; eta, ondoren, hurrengo kontura.

Reclaiming Conversation (2015) liburuan, Sherry Turkle idazle eta MIT-ko irakasleak aipatzen duenez, gure familiako pertsonekin, lagunekin, ikaskideekin eta lankideekin elkarrizketa esanguratsuak izateak autoezagutza, enpatia eta trebetasun intelektualak garatzen laguntzen du. Berak dioen bezala: «Ez da teknologiaren kontrako liburu bat, elkarrizketaren alde egiten duen liburua baizik. Teknologiaz goza dezakegu eta gure alde erabil dezakegu elkarrizketak atzean utzi gabe. Eta are gehiago esango nuke: elkarrizketak izaten ikasi beharko genuke, horiek ezinbestekoak baitira gure gizateriarentzat, sormenarentzat, lanarentzat eta familiartean bizitzeko dugun gaitasunarentzat».

GUTXIENEZKO ESFORTZUAREN LEGEA

Beste alde batetik, nagia ere hor dago. A ze nolako gaia. Informazioa bi segundotan eskuratu ahal izateak dagoeneko ez digu balio, eta hor sortzen da bilatzaileak adimen artifizial sortzailearekin ordezkatzeko joera.

Search Engine Land-ek dio Google-ren CTR (Click through rate, zure edukiak/iragarkiak jasotzen duen kliken kopurua zati hura erakusten den aldien kopurua kalkulatzen duen metrika) organiko zein ordainduak minimo historikoan daudela. Horren arrazoietako bat Google AI Overviews da, zure galderaren erantzuna berehala erakusten dizun adimen artifiziala. Bestalde, gero eta jende gehiago ari da erabiltzen adimen artifizial sortzailea (ChatGPT, adibidez) bere galderen erantzunak aurkitzeko, bilaketa-motorrek eskaintzen dizkizuten esteka guztien artean bilaketa sakona egin behar izan gabe.

Eta hori zergatik izan daiteke arazo bat? Bada, horrela ez dugulako gure alfabetismo digitala –teknologia digitala erabiliz informazioa aurkitzeko, aztertzeko, antolatzeko, ulertzeko eta ebaluatzeko trebetasuna– hobetzeko lan egiten. Iturri onak eta iturri eztabaidagarriak bereizten jakiteak, iritzi desberdinak irakurtzeak, eta gure pentsamendu kritikoa entrenatzeak erantzun azkar batek baino askoz gehiago balio dute. Azken finean, eta egia esan, ez dugu hainbeste denborarik behar horretarako.

JASO BEGIRADA

Izan ere, teknologiak gure bizitza osoa kontrolatzen badu, bizitzak guztiz gurea izateari utziko dio. Gure eginbeharra da eskura ditugun tresna guztien artean bilatu, aztertu eta bilatzeko ahalegina egitea, eta tresna horiek ahalik eta ondoen erabiltzea, iritziz, elkarrizketaz eta kritikaz betetako bizitza izateko.

Teknologia gure bizitzetan ezinbesteko aliatua izan arren, hura alde batera utz dezakegu, zalantzarik gabe, gure jendearekin eta ingurukoekin harremanak mantentzeko. Saia gaitezen, beste behin ere, Hartz Nagusiaren edertasuna aurkitzen.

Eta, orain, amaren baimenik gabe kalera ateratzeko besteko adina daukadanez, Josurekin geratu nahi dudan hurrengoan ez dut Whatsapp edo antzerakorik erabiliko: txirrina jotzera joango naiz.