Nire izena Hedy Lamarr da, eta ni naiz… zer naiz? Suposatzen dut aktorea naizela esatea tokatzen zaidala, nahiz eta urte asko pasa diren azken aldiz pantaila baten aurrean jarri nintzenetik. Zinemako ekoiztetxe baten jabe eta Metro Golden Meyerreko izar izan nintzen garai batean. Hala ere, guzti hau baino askoz gehiago naiz. Ingeniaria naiz. Sortzailea naiz. Adimenduna naiz. Horrek ez du ardura, ordea, ederra naizelako. Arrazoi horregatik ditut fokuak nire gain, baina hori ez da munduari eman diodan eta eman diezaiokedan guztia.

Oraindik gogoan dut National Inventors Councilek eman zidan erantzuna, nire ingeniaritza lana eskaini nienean, aliatuen gerran nire harri-koskorra ekarri nahian. Beraien iritziz, nire parte hartzea baliagarriagoa izango zatekeen nire fisikoa eta aktore izateagatik nuen fama gerra bonu gehiago saltzeko erabiliko banitu. Beste behin, agerian geratu zen nire garunak ez zuela ezertarako balio, soilik hori gordetzen zuen ontzia zela baliagarria.

1941. urtea zen, mundu erdia gerran sarturik zegoen eta beste erdiak, jada, hanka bat barruan zuen. Nik, naziak gorroto nituen 1940an, Estatu Batuak oraindik neutral kontsideratzen zirenean, errefuxiatuz betetako itsaspekoa hondoratu zutenetik. Suposatzen dut gorroto horren atzean beste arrazoi bat ere bazegoela, hots, Fritz Mandl, nire lehen senarra.

Fritz ni baino askoz zaharragoa zen; hala ere, nire gurasoek berarekin ezkontzera derrigortu ninduten Extasis filmean nire lehen aktore papera bete eta gero. Film hartan, historiako lehen biluziaren protagonista izan nintzen, aurretik ez baitzen sekula emakume baten aurpegia agertu, biluzik eta orgasmo bat izateko plantak egiten. Garai hartan, oraindik nire izena gordetzen nuen: Hedwig Eva Maria Kieler. Nire gurasoak guztiz beldurturik eta lotsaturik zeuden egindako paper honen ondorioz, eta Fritzek nire onera buelta egiten lagunduko zidala pentsatu zuten. Fritzek gogoz eutsi zion erronka horri. Oso jeloskorra zen bera, eta ez zidan uzten bainurik hartzen ere, bera aurrean ez bazegoen. Are gehiago, bere laneko afari eta batzar guztietara joatera behartzen ninduen. Bere garaikur pertsonal bilakatu nintzen.

Ezkontza hura nire barnean zegoen argia itzaltzen ari zen, zulo handi bat sortu zidan gorputzean. Zerbaitetarako balio izan zuen hutsune honek ordea, izan ere, ingeniaritza ikasketak berrartu nituen, aktore izateko ametsari jarraitu ahal izateko utzi nituenak. Momentu horretatik aurrera, nire senarraren batzarrak aprobetxatu nituen nazien teknologia armamentistikoari buruz ahalik eta informazio gehien lortzeko. Kontua da gizon hark Hitlerren eta Mussoliniren tropak armaz hornitu zituela Bigarren Mundu Gerra gertatu aurretik. Hain estimuan zuten Fritz, ezen ohorezko ariar izendatu zutela (nahiz eta judutar sustraiak izan). Nire senarraren negozio bidaietako bat aprobetxatuz, erlazio horretatik ihes egiteko aukera izan nuen. Azkenean ere, preso ninduen urrezko kaiolatik irten ahal izan nuen.

Ihes egiteko prozesua, ordea, luzea eta neketsua izan zen. Bere bizkartzainak nekagaitz ari ziren nire bila, baina hala ere, Estatu Batuetara zihoan Normandie transatlantikoan sartu ahal izan nintzen. Bertan, Louis B. Mayer produktorea ezagutu nuen, eta porturatu baino lehen lana eskaini zidan jada. Hori bai, izena aldatzeko eskatu zidan, ez baitzuen nahi nire izena aurretik egin nuen pelikula harekin lotzerik. “Hedy Lamarr” izena aukeratu nuen, Barbara Lamarr zine mutuko aktorearen omenez.

Nire semeak dio, nahiz eta orain dela 55 urte sortutako patente hori erabili gabe iraungi zen, inork ezin dezakeela eztabaidatu ni naizela gaur egun “maiztasun jauziaren bidez zabaldutako espektro transmisioaren” aitzindaria. Hain teknikoa eta urrunekoa dirudien izen hori da gaur egungo transmisio eta datu sistemek erabiltzen duten teknologia, bai zibilek eta bai militarrek erabiltzeko balio duena. 3Ga, Wi-Fia edota Bluetootha dira horietako adibide batzuk. Denbora asko pasa da nik foku peetatik alde egin nuenetik, ordea; orain, nire Miamiko etxean ondo gordeta bizi naiz. Nik sortu nuen horren inguruan etorri daitezkeen errekonozimendu guztiak oso berandu iritsi zaizkit, eta ez dut antzerki honen parte izan nahi. Agian nire seme Anthonyri edo Georgeri esango diet nire ordez saria jasotzera joateko.

Egiatan, ez naiz Hedy Lamar. Nire izena Ana Martín da eta konputazio kuantikoaren eremuko ikerketetan lan egiten dut. Gaur egungo edozein emakume zientzialari izan naiteke, ordea. Hedyk bere bizitzan zehar bizi behar izan zituen egoera asko ez dira arrotzak zientziaren eta teknologiaren mundu honetan. Izan ere, gure ahotsak ez du guk nahiko genukeen indarrik zientziaren esparruan.

Bi fenomeno gertatzen dira aldi berean emakumea eta zientzialaria zarenean: ez dute adimenduna izaterik espero eta aukera gehiago ematen dizkizute polita zarenean, gizarteari eman diezaiokezuna kontutan hartu gabe. Ibilbide profesional sendo eta finkatua izan arte, oso zaila da ahots grabe eta gogorrez betetako mundu tekniko-zientifiko honetan arrakasta izatea. Itxuraz haien gustukoa izanez gero, espazio gehiago ematen dizute. Hala ere, espazio horrek ikusmenaren zentzumena hornitzen du, ez entzumenarena. Berdin dio nolakoa den zure mezua, ondo edo gaizki dagoen, ikusi baino ez zaituzte egin nahi. Erakusketan jarritako garaikur bat besterik ez zara.

Zorionez, hau ez da zientziaren adar guztietan gertatzen, eta gero eta gutxiagok uste dute estralurtarrak garela bulego eta laborategietan. Hala ere, bide luzea daukagu oraindik aurretik. Lehen pausua gaur egun dugun egoera onartzea da, eta hurrengoa, begiak zabalik ditugula aprobetxatuz, hainbeste urtez gizartea bideratu duten jokaera eta pentsamendu instintiboak aldatzen saiatzea da. Nahiz eta zaila izan, aurrera jarraitzeko ezinbesteko talde- lana dugu hau.