Gailu digitalak gure eguneroko bizitzaren parte dira. Aukera ematen digute komunikatzeko, Interneten nabigatzeko eta informazio pertsonala eta profesionala gordetzeko. Komeni da pasahitz desberdina erabiltzea zerbitzu edo erregistro bakoitzerako.

Horretarako, pasahitzen kudeatzaile bat erabil dezakezu, hau da, pasahitz guztiak modu seguruan gordetzen dituen aplikazio bat. Nahikoa da pasahitz nagusi bat gogoratzea, eta programa arduratuko da gainerakoaz. Giltzarrapodun libreta digital baten antzera funtzionatzen dute.

Hona hemen pasahitzak nabigatzailetik modu seguruan kudeatzeko urratsak:

1. Interneteko nabigatzaile bat ireki.
2. Konfigurazio-menuan sartu.
3. "Pasahitzen kudeatzailea" atalean sartu.
4. Pasahitzak berrikusi, gorde edo aldatu, behar denaren arabera.

Bideotutoriala kontsultatu

Phishinga engainatzeko modu bat da. Konfiantzazko pertsona edo erakunde bat izango balira bezala jarduten dute iruzurgileek, hala nola banku, denda edo kontaktu ezagun bat, informazio pertsonala lapurtu ahal izateko.

Iruzur-mota hori mezu elektronikoen, testu-mezuen edo esteka faltsuak dituzten sare sozialetako argitalpenen bidez iritsi ohi da.

Horietan klik egiten baduzu, zure datuak (pasahitzak, banku-txartelaren zenbakiak edo helbide pertsonalak) eskuratzeko diseinatutako iruzurrezko orri batera birbidera zaitzakete.

Iruzurrezko mezu horiek identifikatzeko, garrantzitsua da honako alderdi hauei erreparatzea:

• Igorlea: igorlearen datuak arrotzak edo ezezagunak izaten dira. Kasu askotan, posta-helbidea ez dator bat ustez mezua bidali duen erakundearekin.
• Itxura: logotipoak eta ikus-elementuak lerrokatu gabe, pixelatuta edo gaizki diseinatuta egon ohi dira. Kalitate txikia izaten dute eta itxura orokorra ez da oso profesionala izaten.
• Edukia eta idazkera: mezuak gramatika-akatsak, ortografia-akatsak, esaldi inkoherenteak edo egitura desordenatua izaten ditu.
• Estekak eta eskatutako informazioa: xede argia ez duten estekak izaten dituzte, eta datu pertsonalak, banku-informazioa edo gako pribatuak eskatzen dituzte; legezko erakundeek ez dute inoiz horrelakorik eskatzen bitarteko horien bidez.

Bideotutoriala kontsultatu

Pasahitzak lineako kontuetarako sarbidea babesten duten gakoak dira. Informazio pertsonala seguru mantentzeko, honako gomendio hauek hartu behar dira kontuan:

• Erabili pasahitz sendo eta desberdinak zerbitzu bakoitzerako.
• Gutxienez 12 karaktere sartu, letra larriak eta xeheak, zenbakiak eta sinboloak konbinatuz.
• Eguneratu zure pasahitzakEguneratu zure pasahitzak aldizka, 3-6 hilean behin.

Bideotutoriala kontsultatu

WiFi-teknologiak aukera ematen du gailu digitalak (telefono mugikorrak, ordenagailuak edo tabletak) Internetera haririk gabe konektatzeko.

WiFi-sare publiko bat erabil dezakegu, adibidez, jatetxe edo plaza batekoa, Interneten nabigatzeko edo aplikazioetan sartzeko.

Hala ere, sare horiek ez dira gomendagarriak zerbitzu sentikorretan sartzeko, hala nola online-bankan edo online-erosketetan, datu pertsonalak, bankukoak edo pasahitzak sartu behar direnean.

Horregatik, Wi Fi-sare publikoak erabiltzen direnean, kontu handiz ibili behar da, eta ez da datu pertsonalik sartu behar, ezta orri ofizialetan sartzen bazara ere.

Bideotutoriala kontsultatu

Funtsezkoa da nabigazio-ohitura seguruak hartzea, Internetez lasaitasunez gozatzeko eta informazio pertsonala babesteko.

1. Gune seguruak zein diren jakitea: Web-orriaren helbidean, bilatu "https": "http" bukaeran ageri den "s"ak esan nahi du webguneak SSL zifratua duela, eta horrek informazioa babesten du nabigatzean.
2. Giltzarrapoa helbide-barran: URLaren ondoan, giltzarrapoaren ikonoak esan nahi du konexioa segurua dela.
3. Ez fidatu "https" edo giltzarrapoa ez duten guneez.

Bideotutoriala kontsultatu

Datu pertsonalak ematea ez da arriskutsua, baldin eta web-orri fidagarri eta babestuan nabigatzen bada.

Interneten nabigatzen denean, leku ofizial eta ohikoetan nabigatzen saiatu behar dugu, hau da, marka ezagunen eta konfiantzazkoen orrietan.

Webgune bat segurua dela egiaztatzeko, begiratu nabigatzailearen barran giltzarrapo bat agertzen den. Sinbolo horrek adierazten du konexioa segurua dela eta datuak babestuta daudela.

Cookieak testu-fitxategi txikiak dira, eta nabigatzailean biltegiratzen dira, erabiltzaileek webgune baten barruan dituzten nabigazio-lehentasunak gogoratzeko; hau da, bisitaren inguruko informazioa, lehentasunak, erosketa-organ sartu diren produktuak eta abar gogoratzeko, nabigazio-esperientzia ezin hobea eskaini ahal izateko.

Era askotako cookieak daude. Europako araudiaren arabera, markak/enpresak behartuta daude pertsonen baimena eskatzera, cookieak ez onartzeko aukera ematera eta webgune baten barruan erabilitako cookie bakoitzari buruzko informazioa eskaintzera.

Erabiltzaileen txarteleko datuak babesten dituzten segurtasun-sistemak erabiltzen dituzte online-negozio gehienek. Segurua da txartelarekin ordaintzea, baldin eta erosketa leku seguru baten bidez egiten bada:

• Web-orri ezagunean
• Giltzarrapoaren irudia agertzen bada URLaren aurretik.
• Helbidea https protokoloarekin hasten bada.
• Ordaintzeko egiaztatze-sistemak erabiltzen baditu, hala nola mugikorrera iristen den kode bat jasotzea, bankuan sartzea eta erosketa onartzea, etab.

Erosketa ez egitea gomendatzen dizugu:

• Orrialdea ezezaguna denean edo susmagarria dirudienean.
• Posta elektronikora edo mugikorrera bidalitako mezu baten bidez iritsi bazaizu.
• Giltzarraporik ez badu.
• Erosketa egin nahi izatean bankuko pasahitzak, txartelaren kodeak eta abar eskatzen badituzte.

Gaur egun, ordaintzeko hainbat metodo daude, eta horien bidez egiten bada ez da beharrezkoa txartelaren datuak sartzea.

Txartelaren datu osoak partekatzea eskatzen ez duten ordaintzeko metodoak:

1. Bizum
2. Paypal
3. Google Pay
4. Banku-transferentzia

Bideotutoriala kontsultatu

Webgune askok beste pertsona batzuek produktuei, dendei edo zerbitzuei buruz egiten dituzten aipamenak irakurtzeko aukera ematen dute, eta besteen iritziak begiratzea ohiko praktika bihurtu da erosketa bat egin aurretik.

Iritziak aurkitzeko hiru aukera daude:

1. Produktuaren fitxan bertan ikus ditzakezu produktua erosi duten beste pertsona batzuen iritziak.
2. Webguneko iritzien atalean , ohikoagoa zerbitzu bat eskaintzen duen enpresa denean.
3. Kanpo-plataformetan, hala nola Google Maps eta Google Play; horietan negozioek leku independenteetan jasotzen dituzte iritziak.

Bideotutoriala kontsultatu

Gaur egun, administrazio publiko gehienek aukera ematen dute izapideak modu digitalean egiteko. Izapide bat online egiteko, beharrezkoa izaten da autentifikazio-sistemaren bat izatea. Izapidea egin nahi den erakundearen baitan egoten da hori.

• BAK
• BAKQ
• Ziurtagiri digitala
• NAN elektronikoa
• Cl@ve

Interneterako konexio egonkorra ere beharko duzu, eta erantsi beharreko dokumentazioa PDF, JPG edo PNG formatuan aurkeztu beharko duzu, egin beharreko izapidearen arabera.

Zer izapide egin behar den argi ez dagoenean, honako urrats hauek egitea da egokiena:

1. Izapide bakoitzaren deskribapena berrikusi.
2. Barne-bilatzailea erabili eta egoera azaldu.
3. Gidak edo ohiko galderak kontsultatu.
4. Herritarrentzako arreta-zerbitzuarekin harremanetan jarri

Administrazio publikoek ez dute inoiz eskatzen ez informazio pertsonalik, ez enpresa dokumentaziorik posta elektronikoz, eta ez dute estekarik bidaltzen zuk datuak emateko.

Zalantzazko jatorria duten komunikazioetan dauden estekak ez irekitzea eta haietan ez sartzea gomendatzen dugu, eta datu pertsonalik edo bankuko daturik ez ematea. Edozein zalantza izanez gero, bide ofizialetara edo aurrez aurreko bulegoetara jo dezakezu. Garrantzitsua da arreta handiz jokatzea iruzur digitalaren saiakeren aurrean, eta kanal ofizialen bidez soilik komunikatzea edozein zalantza argitzeko edo izapideak egiteko.

Izapideak online egitean, baliteke dokumentazioa aurkeztu behar izatea. Batzuetan, baimendutakoa baino toki gehiago hartzen dute fitxategiek. Tamaina txikitzeko, hainbat aukera daude:

1. PDF fitxategia bada, online-tresnaren bat erabili daiteke fitxategia konprimatzeko.
2. Irudia JPG edo PNG bada, editatzeko eta tamaina aldatzeko aukera dago, edo, bestela, online-tresnak erabil daitezke irudia konprimatzeko.
3. Word moduko testu-dokumentua bada, PDF bihurtzea gomendatzen dugu. Hori testu-editoretik bertatik egin daiteke, PDF gisa esportatzeko aukera hautatuta.

Gaur egun aplikazio ugari daude. Batzuk aurrez instalatuta datoz mugikorrean; beste batzuk, berriz, deskargatu egin behar dira erabili aurretik.

Honako urrats hauek egin behar dituzu aplikazio bat deskargatzeko:

1. Lehenik eta behin, Play Storen sartu behar duzu. Mugikorrean aurrez instalatuta datorren aplikazioa da, eta era guztietako aplikazioak deskargatzeko balio du.
2. Sartu ondoren, luparen ikonoa hautatu behar duzu goian eskuinean, eta bilatzailea irekiko da.
3. Deskargatu nahi dugun aplikazioaren izena idatziko dugu bilatzailean.
4. Aplikazioa hautatuko dugu, eta, nahi dugun aplikazioa hori dela egiaztatu ondoren, "Instalatu" botoia sakatuko dugu.
5. Une horretan, aplikazioa deskargatzen eta smartphonean instalatzen hasiko da.
6. Deskargatutako aplikazioa telefonoaren menuan agertuko da; bertan klik egitean, aplikazioa irekiko da.

Zer aplikazio deskargatu nahi dugun ez badakigu, aplikazioak kategorien arabera multzokatuta ikusteko aukera ere ematen du Play Storek.

Bideotutoriala kontsultatu

Dirudiena baino ohikoagoa da arazo hori, eta hainbat faktorek eragin dezakete:

• Mugikorrean espazio librea dagoela adierazten badu ere, baliteke espazio horren zati bat eguneratzeetarako, beste aplikazio batzuetako datuetarako edo aldi baterako fitxategietarako izatea.
• Aplikazioen doikuntzak berrikusi behar dira; baliteke Google Play plataformak eguneratzeren bat egiteke izatea.
• Aplikazioak adierazten duena baino pisu handiagoa izan dezakete aplikazio askok.

Hiru urrats horiek berrikusi badituzu, eta, hala ere, ezin baduzu nahi duzun aplikazioa deskargatu, ezabatu erabiltzen ez dituzun fitxategiak edo aplikazioak eta saiatu berriro.

Aplikazioen jakinarazpenak desaktibatu nahi badituzu, oso erraza da prozesua. Mugikorraren doikuntzetan sartu behar duzu, jakinarazpenak administratu edo aplikazioen jakinarazpenak atalera joan, eta hor desaktiba ditzakezu nahi dituzun aplikazioen jakinarazpenak.

Hodeian biltegiratzeak aukera ematen du Internet bidez eskura daitezkeen urruneko zerbitzarietan gordetzeko datuak eta fitxategi digitalak.

Datuak enkriptatuta egoten dira segurtasuna bermatzeko, eta eskuragarri egoten dira eguneko 24 orduetan.

Zerbitzu horiek aukera ematen digute:

• Gure fitxategietara edozein gailutatik sartzeko une oro./li>
• Bilaketa adimenduna. Irudiak aurkitzeko aukera ematen du, adibidez "janaria" edo "hondartza" bilatuta.
• Edukiak erraz eta azkar editatzeko tresnak eskaintzen ditu.

Bideotutoriala kontsultatu

Hodeian biltegiratzeko zerbitzu gehienek era guztietako fitxategiak gordetzeko aukera ematen dute, baina zerbitzu bakoitzak mugak izan ditzake fitxategien tamainari, baimendutako formatuei edo segurtasun-murrizketei dagokienez. Komeni da plataforma bakoitzaren baldintzak berrikustea, hala nola plataforma bakoitzean gehienez zenbat biltegiratu daitekeen jakiteko, aukerarik onena hautatu ahal izateko.

Erabiltzaileak egiten duen konfigurazioaren araberakoa izango da fitxategiak hodeian ikusteko aukera.

1. Fitxategi bat hodeira igotzen denean, normalean, erabiltzaileak bakarrik izango du hartan sartzeko aukera.
2. Fitxategi edo karpeta bat partekatu nahi izanez gero, kanpoko pertsona bakoitzak zer sarbide izango duen aukera daiteke.
3. Hornitzaile batzuek fitxategiak prozesatu ditzakete segurtasun-kopiak izateko, gailuetako edukia sinkronizatzeko edo malwareak detektatzeko.
4. Hodeiko biltegiratze-plataformarekin integratutako beste aplikazio batzuk erabiliz gero, aplikazio horiei baimenak eman beharko zaizkie.

Edozein unetan berrikusi eta kendu daitezke baimenak kontuaren konfiguraziotik.

Adimen Artifiziala (AA) informatikaren adar bat da, eta makinak eta programak sortzen ditu, beren kabuz pentsatzeko, ikasteko eta arazoak konpontzeko gai direnak, pertsona batek egingo lukeen bezala.

Hau da, Adimen Artifiziala (AA) da makinek (hala nola ordenagailuek, smartphoneek edo robotek) egiten ikastea normalean pertsonok egingo genituzkeen gauzak, esaterako pentsatu, ulertu eta erabaki.

Bideotutoriala kontsultatu

La IA está en muchos aspectos de la vida cotidiana.

1. Gailu digitaletan: mugikorretan, ordenagailuetan eta tabletetan.
2. Sare sozialetan.
3. Ibilgailuetan: auto autonomoetan edo gidatze-laguntzaileak dituztenetan.
4. Medikuntzan: gaixotasunen diagnostikoan eta gomendio-sistemetan.
5. Chatbotetan: laguntzaile pertsonaletan eta bezeroarentzako online-arretan

Bideotutoriala kontsultatu

Adimen artifizialak lan errepikakorrak automatizatzeko aukera ematen du, eta erabakiak hobeto hartzen laguntzen du.

Hona hemen AAren egungo onura batzuk:

• Eraginkortasuna hobetzen du: AAk azkar eta akatsik gabe egin ditzake lanak, eta horrek denbora aurreztuko digu.
• Ongizate handiagoa izaten laguntzen du: AAk erosoago bihurtzen ditu gure bizitzak, zenbait lan errazten baititu.
• Erabakiak hartzea hobetzen du: AAk datu-kopuru handiak aztertzen ditu, denbora txikiagoan erabaki hobeak hartzen laguntzeko.
• Funtsezko sektoreak eraldatzea: industriak iraultzen ari da AA, esaterako osasuna, hezkuntza eta garraioa.

Bideotutoriala kontsultatu