Beheko Solairua

Sarreran, Gorbeia Parkearen aurkezpen bat egiten da, mapa, argazkiak eta testuak erabiliz, eta EAE-ko eremu babestuei buruzko interaktibo batek osatzen du hasierako inguru hau.

Parke Naturalaren bailara eta behe eremuetan (600 metrorainoko guneetan), landazabalak, harizti txikiak, baso mistoak eta artadiak dira nagusi. Ibai erreken inguruan ibar basoak ere agertzen dira.

Gorbeiako mendigunea uren banalerroa da, isurialde kantauriarraren eta mediterraneoaren artekoa.

Gizakia inguru honetan bizitzen hasi zenetik, Gorbeia mendigunea baliabide iturri garrantzitsua izan da; eta horren adibide; errotak, burdinolak, karobiak, ur sendagarriak eta kirikinausiak dira.

Mendeak dira baserrien inguruetan, larre, soro landu eta hesiak sortzen hasi zirela eta egun paisaien zati garrantzitsua dira. Erakusketan, batasun sozial eta ekonomiko gisa jokatu izan duen, Arratiako baserriak bere txoko berezia du.

Amaitzeko, Parketxearen kokapena kontutan hartuta, herri honetako eraikin garrantzitsuenak eta historia aipatzen da. Untzuetako gaztelua ere egongo da ikusgai.0-500 m kotak daude. Bertan, Arratiako Bailara eta, bioaniztasun izugarria bereganatzen dutelako, lur ekosistema guztietan funtsezko osagai diren bertako lurrak ezagutu ditzake bisitariak. Benetako bi ebaketaren bidez, lur-mota ezberdinen artean dauden aldeei eta bertan bizi diren loreekin eta animaliekin duten zerikusiari errepara diezaiekegu.

Lehen Solairua

500-1000 m bitarteko altuera-tartean ageri zaigu solairu hau, eta Gorbeiako Parke Naturaleko basoa da nagusi.

Lehenik eta behin, bere baitara hainbat animalia eta onddo biltzen dituen hariztia dugu. Orkatza, oreina, hainbat okil, katagorriak eta beste animalia batzuk ditugu kota honetako ordezkari.

ErrotaAntzinatik erabili izan dira basoak egurra, lehengaiak, fruituak eta abar lortzeko, eta halakoetan bertako bizidunak ez dira aintzat hartu. Azpimarratu beharra dago lurreko espezieen %70-a honelako ekosistemetan bizi direla, eta hori horrela, ezinbesteko zeregina dugu basoei eta bertan bizi diren zuhaitz zaharrei etorkizun bat ziurtatzea.

Parkean ugari diren zortzi zuhaitz espezie aurkituko ditugu solairu honetan, eta haien enborra, fruitua eta hostoak ikusi eta ukitzeko aukera izango dugu.

Informazio hori geureganatutakoan, praktikan jar dezakegu erlazio-jolas interaktibo baten bitartez. Elementu elkarreragile gisa, "Zuhaitz baten balioa" izeneko liburua aipa dezakegu.

Basoak artatu nahi baditugu, eutsi dakiokeen baso kudeaketa erabili beharko dugu, eta horretarako lau printzipio hartu beharko ditugu kontutan, halaxe baino ez baitira bateragarri suertatuko ekoizpena eta ekosisteman babesa:

• Ibai ertzetako landaredia babestea eta errekuperatzea.
• Zuhaiztiak, hesiak eta zuhaitz zaharrak mantentzea.
• Lurra artatzeko egokiak diren teknikak erabiltzea.
• Birlandaketetan, bertako espezien portzentaia bati eustea.

Diaporama honen ondoan, historian zehar baso-ustiapenerako erabili izan diren tresnetan gertaturiko eboluzioa ikus dezakegu.

Gaur egungo geologia Saldropoko leku hezea ere solairu edo maila honetan aurkituko dugu; antzina zohikaztegia izan zen (Euskal Herri osoko garrantzitsuenetarikoa) baina agortu egin zen, gehiegi ustiatu izanaren poderioz. Zohizkategien ezaugarririk garrantzitsuenetariko bat zingiratsuak direla da (lur azidoak, oxigeno gutxikoak?) eta, horregatik, nekez deskonposatuko da materia. Horren adibide dugu, toki hauetan ohikoak diren esfagnoak, kotoi belarra edo landare haragijaleak, baita ere panelean ikusgai dagoen eta, 4.500 urtetik gora duen urki enbor zatia.

Zohika-biltegia agortu ondoren, Bizkaiko Foru Aldunditik, Saldropoko inguruak hezegune gisa suspertzeko ahaleginak egin dira. Gaur egun, ehunetik gora dira inguru horretan bizi diren landare espeziek, eta animaliak ere hainbat eta hainbat bizi dira (narrastiak, anfibioak, uretako hegaztiak?).

Azkenik, solairu honetan, bi faktoreen eraginez lurraldeak jaso dituen aldaketak ere ikus ditzakegu:

• Faktore geologikoak: duela 100 milioi urte, Gorbeiako ingurua ur epeletan eta sakonera gutxitan zegoen: koralezko uharrea zen. Orain dela 45 milioi urte, indar tektonikoen eraginez ingurune hau azaleratu zen. Ordutik, eta apurka-apurka, egun bertan ikus ditzakeguna erosioaren ondorioz aldatutako paisaia da.
• Giza jarduera: parkeko bertako landare nagusiak pagadiak eta hariztiak izan dira. Baina 100 urte baino ez ziren behar izan baso guztiak desagertu eta sastrakadi bihurtzeko. Azken urteetan zuhaitzik gabeko inguru horietan koniferoak landatu izan dira.

Bigarren Solairua

Solairu honetara iristerakoan, 1000 eta 1481 metro arteko altueran aurkitzen gara. Gurutzerako bidean goazela Itxinako karstetik igaroko gara.

Itxina, bere ezaugarri karstikoak direla eta, Biotopo Babestua izendatu zuten 1995.urtea. Mendeak joan mendeak etorri, kareharrizko haitzek hainbat elementu karstiko sorrarazi dute uraren eraginez: dolinak, leizeak, lapiazeak,kobazuloak… . Eraketa horietako batzuk, "elurzulo" gisa erabili izan dira bertan elurra gordetzeko.

Itxinan barrena joan ezkero, Supelegorreko kobazulora iritsiko gara. Mitologiaren arabera Mari jainkosak, koba hau erabiltzen du Gorbeiara etortzen denean. Kobazulo hauetan beste biztanle batzuk ere badira: saguzarrak. Iberiar Penintsulan dauden 25 espezietatik, Gorbeian 16 aurkitu dituzte (espezie horietatik 12 Mehatxaturiko Espezieen Euskal Katalogoan aurki ditzakegu).

Jarraian Larrederreko multzo arkeologikoarekin egingo dugu topo, non epipaleolitikoko ehiztari-biltzaileen bizitza azter dezakegu. Panel honetan ere trikuharri baten eraketa dago ikusgai. Trikuharria lurperatze kolektiboak egiteko erabiltzen zen, hilobi ganbera bat da. Era bertikalean jarritako harri zabal batzuez eta harlauza horizontal batez osatua.

Gorbeiako Gurutzera iritsiko gara, hau dugu gailurraren ikurra eta benetan bertako elementu esanguratsuan bihurtu da. 18 metrotako altuera du eta Leon XIII Aita Santuaren aginduz, mende berriari ongi etorria emateko eraikitako hirugarren gurutzea da.

Azken solairu honetan bisitariak beste hiru elementu ikus ditzake:

• Gorbeia Parke Naturaleko artzaintza-jarduera.
• Parkearen maketa eta beraren ondoan, Arrabako zelaietan ezarri den orientazio-mahaiaren kopia.
• Desagertzeko arriskuan dagoen sai zuria. Udaberrian, kumeak hazteko tokira itzultzen da urtero, eta haitz malkarretan egiten ditu habiak.

Parke Naturalaren edukirik garrantzitsuaren laburpena egiten duen, eta hamabost minutu irauten duen, ikus-entzunezko muntaiaren proiekzioak , bukaera emango dio bisitaldiari.