Aldaketa orokorra 2024ko kostaldeko inguruneetan: Barbadungo itsasadarreko KBEa

Aldaketa globalaren egungo testuinguruan, kostaldeko habitatak, batez ere dunak eta padurak, mehatxatuenen artean daude. Itsas mailaren igoerak, denboraleen maiztasun handiagoak eta kostaldeko eremuen urbanizazio gero eta handiagoak arriskuan jartzen dituzte duna- eta padura-habitat horiek, interes handikoak baitira biodibertsitatea kontserbatzeko, bai eta denboraleen aurrean babesteko funtzio garrantzitsua betetzen dutelako ere. Kalteberak diren arren, kostaldeko habitat horiek lehengoratzeko gaitasun handia dute, eta espezie bereziak dituzte, horietako asko oso espezializatuak. Horregatik, Biodibertsitaterako Babesleku Klimatiko gisa duten garrantzia nabarmentzen dute.

Batasunaren intereseko habitaten eta mehatxatutako flora-espezieen kartografia berri bat egin da KBEan eta ondoko intereseko eremuetan, 2020an egindakoa eguneratzen duena. Habitaten kasuan, berriz ere ebaluatu da zer kontserbazio-egoera duten poligono kartografikoan. Horretarako, hiru kategoria bereizi dira: aldekoa, kaltegarri-desegokia eta kaltegarri-txarra. Era berean, KBEko duna- eta padura-habitaten denbora-bilakaera aztertzen jarraitu da, 10 edo 100 m2-ko karratu iraunkorren birlaginketen bidez, landarediaren jarraipena egiteko.

Batasunaren intereseko habitatak

Duna-habitatei dagokienez (1210, 2110, 2120 eta 2130*), habitat multzo horrek, oro har, gorakada izan du kartografiatutako azaleran azken lau urteetan, bai eta kontserbazio-egoera hobetu ere, Ammophila arenariaren duna mugikorren habitata izan ezik (2120). 1210 habitatari dagokionez (metatutako itsas hondakinen gaineko urteroko landaredia), habitat horren kartografiatutako azalera apur bat handitu da mendebalderago dagoen dunaren inguruan, habitat hori gehiago garatzearen ondorioz, eremu horretan itsasgoren arribazoien metaketa ugaritu egin delako (1. irudia). Gainera, kontserbazio-egoera hobetu egin da, mehatxatutako Chamaesyce peplis espezieko populazio txiki bat agertu berri baita. Enbrioi-dunen habitatari dagokionez (2110), kartografiatutako azalera ere handitu da, batez ere dunak babesteko hesietatik kanpo, eta kontserbazio-egoera ona dela balioetsi da KBE gehienetan (2. irudia). Bestalde, Ammophila arenariaren duna mugikorren habitataren azalera kartografiatua (2120) zertxobait handitu bada ere, haren kontserbazio-egoerak ez du funtsezko aldaketarik izan 2020. urtearekin alderatuta, eta KBEan zehar egoera kaltegarri-desegokia eta kaltegarri-txarra mantenduz. Azkenik, duna finkoen habitatari dagokionez (2130*), nabarmentzekoa da habitat horrek azken lau urteetan Zierbenako duna zaharberrituan izan duen sendotzea. Era berean, kontserbazio-egoera hobetu egin da zaharberritutako duna horren zati batean eta KBEko duna mendebaldekoenean.

Padurako habitatei dagokienez (1140, 1310, 1330 eta 1420), aldaketa batzuk hauteman dira 2020. urtearekin alderatuta, bereziki leheneratutako padura-eremuan, itsas urak etengabe estaltzen ez dituen lautada fango-hareatsuen habitata (1140) izan ezik; izan ere, antzeko azalera du eta kontserbazio-egoera kaltegarri-desegokia jarraitzen du izaten, Zostera noltii espeziea habitat horretan ez dagoelako. Salicornia generoko espezieak nagusi diren urteko komunitateen habitatari dagokionez (1310), murriztu egin da habitat horrek hartzen duen azalera, batez ere lehengoratutako paduran; izan ere, Sarcocornia perennis komunitate biziek ordezkatzen ari dira, ondorengotza naturaleko prozesu batean (3. irudia). 1310 habitata honen kontserbazio-egoera ona da oraindik ere bertan dauden eremuetan. Gatz-larreen habitatari dagokionez (1330), 2020. urtearekiko aldaketa nagusia da Elytrigia athericako larrearen kontserbazio-egoerak okerrera egin duela. Larre hori lehengoratutako paduraren goiko mugan dago, Dittrichia biskosa espeziearen larre horren inbasio handiaren ondorioz. Azkenik, sastraka gazi atlantikoen habitatari dagokionez (1420), azpimarratzekoa da lehengoratutako padura-eremuan azken urteetan izandako kontserbazio-egoeraren hobekuntza.

Azkenik, artadi kantauriarraren habitatak (9340), Pobeñako ermitaren inguruan dagoenak, 2020. urteko kartografiaren antzeko azalera du, eta kontserbazio-egoera kaltegarri-txarra izaten jarraitzen du.

KBEaren ondoko eremuak

KBEaren ondoko eremuei dagokienez, 2020. urtearekiko aldaketa nagusiak Zierbenako duna leheneratuan hauteman dira, non duna finkoko habitata (2130*) sendotzen ari baita, Helichrysum stoechas egitura-espeziea handituz eta habitat horretako bi espezie mehatxatu nabarmen ugarituz. Espezie horiek Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Katalogoan daude, "kalteberak" kategorian: Koeleria albescens eta Herniaria ciliolata subsp. robusta.

Flora mehatxatua

SArriskuan dauden Espezieen Euskadiko Katalogoan guztira 16 espezie aurkitu dira, 2020. urteko kopuru bera. 2020. urteari dagokionez, ez da aurkitu Glaucium flavum espeziearen populazio txikia. Espezie hori desagertutzat jotzen da EAEn, baina banako gutxi batzuk KBEaren mugetatik kanpo zeuden. Azken urteetan duna finkoan mantentzen zen Barlia robertiarraren alea ere ez da aurkitu. 2024an, berriz, 2020an detektatu ez ziren hiru espezie mehatxaturen aleak aurkitu eta kartografiatu dira: Chamaesyce peplis (Galtzeko arriskuan), Festuca vasconcensis (Galtzeko arriskuan) eta Juncus acutus (Bakana). Aipamen berezia merezi du lehenengoak, Chamaesyce peplis izenekoak (4. irudia); izan ere, Barbadungo itsasadarreko KBEan berriki agertutako populazio hori da gaur egun EAEn espeziearen populazio bakarra.

Bestalde, nabarmentzekoa da Barbadungo itsasadarra KBEan mehatxupean dauden flora-espezie gehienek azken lau urteetan hartutako azaleraren gorakada, Frankenia laevis eta Salicornia generoko espezieak izan ezik. Azken horiei dagokienez, Salicornia espezieko aleen kopurua murriztea, batez ere lehengoratutako paduran, talde horren populazio-dinamikaren barruan sartuko litzateke, urteetan zehar gorabehera handiak izan dituzten espezieak baitira. Gainera, lehengoratutako paduran, Salicornia generoko espezieak nagusi diren urteko komunitateen habitata (1310) murriztu egin da, oinordekotza naturaleko prozesu batean Sarcocornia perennis (1420 habitata) komunitate biziek ordezkatu baitute. Aipatzekoa da, halaber, Salicornia europaeako Barbadun itsasadarreko KBEan espezie hori dagoela onartu dela, eta espezie hori Butroeko estuarioan aurreko urteetan iradoki zela. Taxon horren presentzia EAEn ofizialki aitortu ez denez, ez dago Espezie Mehatxatuen EAEko Katalogoan..