Azaroaren 25ean, Emakumeen aurkako Indarkeria Ezabatzeko Nazioarteko Egunean, garapenerako lankidetzan ari garen eta gizarte bidezkoagoa lortzeko politika publikoak bultzatzen ditugun Bizkaiko GKEek eta entitateek, Paula Barrios eta Ngara Dioufen arteko solasaldi bat partekatu nahi dugu, joan den martxoaren 23an Bizkaiko Foru Aldundiak antolatutako "Matxismo Hegemonikoaren Alternatiba Globalak" jardunaldietan gertatu zena.

Paula Barrios Mujeres Transformando el Mundo erakundearen koordinatzaile nagusia da. Guatemalako erakunde horrek Auzi Estrategikoa bultzatu nahi du, neskato, nerabe eta emakume helduen bizitzaren eta segurtasunaren aurka egiten duten indarkeria eta diskriminazio mota guztiak murrizteko. Bestalde, Ngara Diouf Senegalgo Femme Enfance et Environnement erakundearen koordinatzailea da. Erakunde horrek emakumeen eta haurren bizi-kalitatea hobetzen eta ingurumena zaintzen du.

Zein dira indarkeria matxisten adierazpen nagusiak lan egiten duzuen testuinguruan?

Paula Barrios (PB): Guatemalan emakumearen aurkako indarkeria da Guatemalan salatutako delitu nagusia. Horregatik daude epaitegi espezializatuak feminizidioaren aurkako legean jasotako delituak eta emakumearen aurkako beste indarkeria mota batzuk ezagutzeko.

2022. urteari amaiera emateko, 84.470 salaketa jarri ziren emakumeen aurkako indarkeriagatik, 8.518 salaketa sexu-indarkeriagatik, 2.000 salaketa baino gehiago indarkeria ekonomikoagatik eta 25.000 salaketa baino gehiago indarkeria fisikoagatik.

Neskato adingabeen haurdunaldiak eta sexu-indarkeriako kasuak areagotu egin dira, eta azken gobernuek ez dute lehentasunezko gaitzat hartu. Aitzitik, indartu egin dira haurdunaldiak normalizatzen dituzten lege-ekimenak eta politika publikoak, emakumeek familiaren esparruan izan behar dituzten rolen zati gisa. Aldi bereko abortuak jasaten dituzten emakumeen zigorrak eta kriminalizazioa areagotzen dira. Esan dezakegu emakumearen aurkako indarkeria dela gehien salatzen den figura bere adierazpen guztietan.

Ngara Diouf (ND): lan egiten dugun emakume gehienak ahultasun handieneko eskalan kokatzen dira jada, alargunak, seropositiboak, dibertsitate funtzionala dutelako, preso daudelako (batez ere abortatzeagatik espetxeratuak), Dahrasen emazteak (eskola koranikoek daramatzaten lider espiritualak) eta nekazariak direlako. Errealitate horren ondorioz, lan egin dugun eta lan egiten dugun emakume guzti- guztiek indarkeria ugari jasan dituzte, eta are gehiago emakume asko beren gorputzei, beren bizitzei eta seme-alaben bizitzei buruzko erabakiak hartzeko ahalmenetik urrun dauden herrialde batean jaio direlako.

Senegalen, ezjakintasunaren eta pobreziaren ondorioz gizonek emakumeak menderatzea da indarkeriaren ezaugarria. Horrenbestez, emakumeek eta neskek hezkuntzarako, oinarrizko gizarte- zerbitzuetarako eta finantzazioetarako sarbiderik ezari egin behar diote aurre. Emakumeek beren gorputzei buruz erabakitzeko askatasunik ez dutenez (familia-plangintza), ezkontideen indarkeria ohikoa da, eta justiziarako irisgarritasunik ezak – prozeduren kostu handia dela eta – zigorrik gabe uzten du beti borreroa, eta, beraz, ia ezinezkoa da emakumeek salaketa jartzea.

Senegalek berretsi egin ditu emakumeak babesteko, genero-indarkerien, indarkeria matxisten, patriarkalen eta indarkeria sozialen aurkako nazioarteko akordio guztiak, eta lege ugari ditu, baina ez dago horiek betetzeko borondate politiko edo sozialik, eta hori aldatzen ez den bitartean, emakumeek ez dute erabakitzeko askatasunik izango.

Nola egiten duzue lan emakumeen gorputzen kontrolari eta erabakitzeko eskubidearen defentsari dagokienez?

PB: hainbat ekintza egin ditugu. Auzi estrategikotik, Guatemalako Estatuaren aurkako nazioarteko kasu bat bultzatu dugu Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordearen aurrean, sexu-indarkeriagatik behartutako amatasunari aurre egiten dion 12 urteko neskato baten justiziarako sarbidea eta haurdunaldia etetea ez bermatzeagatik. Lege-ekimenak eta politika publikoak bultzatu ditugu sexu-indarkeriatik bizirik atera diren neskatilak eta nerabeak babesteko eta erreparatzeko, eta bortxaketa kausala ezarri dugu haurdunaldia borondatez eteteko.

ND: FEE Gobernuz Kanpoko Erakundeak, hasieratik, leku handia eskaini dio bere lanari hezkuntza sozialean, eskoletatik hasita, gazte- eta emakume-taldeengana zuzenean hurbiltzera, hitz egiteko eta, elkarrizketaren bidez, emakumeen giza eskubideei buruz informatzeko indarkeriarik gabeko bizitza izateko eta, batez ere, haien gorputzei buruz erabakitzeko eskubidea. Fundatzaileak nahitaezko ezkontzen biktima izan ziren neskatoak erreskatatzen hasi zen, eta Senegalen errealitate hori dezente murriztu bada ere, gure funtsezko helburuetako bat izaten jarraitzen du, emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako borrokarekin batera. Era berean, salaketa soziala eta eztabaida publikoetan parte hartzea emakumeen eskubideak defendatzeko, beren gorputzari buruz erabakitzeko, genitaletatik mutilatuak ez izateko, ama izateko edo ez izateko, eta indarkeriarik gabeko bizitza bat izateko.

Zergatik da garrantzitsua kolektibo desberdinek (adingabeak, gazteak, emakume indigenak eta mestizoak, LGTBIQ+ populazioa eta desgaitasun-egoeran dauden pertsonak) jasaten dituzten indarkeriei modu intersekzionalean ekitea?

PB: ordezkatzen dudan erakundetik gai izan gara ikuspegi intersekzionalean sakontzeko, pertsona batek (biktimak) bizi dituen baldintza desberdinengatik, hala nola, adina, sexua, genero-identitatea, desgaitasunaren gizarte-egoera, etab. Horregatik, auzi-estrategia bat egiteko, baldintza horiek guztiak garrantzitsuak dira justiziara iristeko, erreparaziorako eta, batez ere, eskubideak itzultzeko.

ND: Prestakuntza gehiago izatea gustatuko litzaidake talde hauen defentsari buruz zuzen hitz egin ahal izateko. Guatemalako Mundu Bakean elkarteko bazkideekin egindako trukeak asko balio izan digu, UNAMGk eta MTMk esperientzia handia dutelako sexu-aniztasuneko pertsonak defendatzen. FEE Gobernuz Kanpoko Erakundearentzat urrutiko errealitatea da; Senegalen, sexu-aniztasuneko pertsonak oso gutxi hartzen dira kontuan, eta homosexualitateaz eta forma txarrez soilik hitz egiten da. Hedabideetan lintxatzeko, estigmatizatzeko, erasotzeko edo espetxe-zigorrak ezartzeko saiakeren berri beldurgarriak daude, herrialdeak "naturaren aurkako ekintzak" zigortzen dituen kode penal diskriminatzailea duelako, giza eskubideak babesten dituzten nazioarteko itun guztiak sinatu arren.

Emakume seropositiboen elkartearekin egin dugun lana herrialdetik edo leku seguru batetik irteteko laguntza behar duten pertsona guztiak babestea izan da, baina horrek askotan saileko gobernuen eta erlijio-sektoreen hainbat sektoreren gaitzespena ekarri digu.

Zure ustez, nola ari da laguntzen garapenerako lankidetza zuen borroka-estrategietan?

PB: Mundua Eraldatzen ari diren emakumeentzat oso garrantzitsua izan da biktimei aholkuak ematea, eskubideak itzultzeko prozesu batean laguntzea, justiziarako eta erreparaziorako sarbidea bermatzea, baina, batez ere, estrategia oso bat edo laguntza-prozesu integral bat egitea, biktima izatetik bizirik atera direnetara eta bizirik atera direnetatik eskubideen mende daudenetara igaro ahal izateko. Horrek urte askotako lana eskatzen du, baina behin betiko izan da estrategikoa eta erabakigarria garapenerako lankidetzaren babesa eta laguntza.

ND: Gure moduko pobrezia-egoerak dituzten beste herrialde batzuetan emakumeen erakunde koordinatu gisa egiten dena ezagutzeak ideiak izaten laguntzen digu. Garapenerako lankidetza osoak eta nazioarteko laguntza guztiak ez dute estrategia hori, eta, beraz, Mundu Bakean erakundearekin topo egiteko zortea izan dudanez, beste errealitate batzuk ezagutzeko aukera izan dut, eta espero dut hori zabaltzea, baina borroka emakumeena izan behar da, emakume guztiena, eta Senegalgo, Afrikako eta Hegoaldeko emakumeen artean hasi behar dugu. Iparraldeko lankideen babesa sentitzea eta akatsak egiten uztea, baina aurrera egitea erabakigarria da inor atzean ez uzteko eta guztiek lekua eta ahotsa izateko.