Amaia Antxustegi: "Goitik begiratze horrek hobeto lurreratzeko balioko digu: hobeto diseinatzeko, politika publikoak hobeto lehenesteko eta herritarren bizitza errealera hobeto egokitzeko"

Bizkaiko Foru Aldundiak Bizi-luzetasunaren eta Zainketen Behatokia aurkeztu du gaur Nagusi Intelligence Centerren (NIC). Behatokia tresna estrategiko berria da, bizitza-luzerari, biztanleriaren zahartzeari eta lurraldeko zaintza-premiei lotutako aldaketak ulertzeko, aztertzeko eta aurreikusteko. Behatokiaren helburu nagusiak honako hauek dira: dinamika demografikoak aztertzea, joerak aurreikustea prospektibaren eta ezagutzaren transferentziaren bidez, eta ebidentzian oinarritutako politika eta praktika publikoak garatzen laguntzea. Horretarako, bere jarduera bost lan-ardatzen inguruan egituratuko du: adierazleen zaintza, analisia, prospektiba, ebaluazioa eta ezagutzaren transferentzia.

Behatokiak "begirada zabal, zorrotz eta panoramiko bat izateko aukera emango digu", honakoak ulertzeko: nola bilakatzen diren premiak, non sortzen diren hauskortasun berriak, zer desberdintasunek irauten duten eta nora bideratu behar diren baliabide publikoak. "Goitik begiratze horrek hobeto lurreratzeko balioko digu: hobeto diseinatzeko, politika publikoak hobeto lehenesteko eta herritarren bizitza errealera hobeto egokitzeko", azpimarratu du Amaia Antxustegi Gizarte Ekintzako foru-diputatuak. Ildo horretan, azpimarratu du ekimen hau "ekintza publikoa ulertzeko modu bat dela: ez itxarotea arazoak handiagoak izan arte erreakzionatzeko, baizik eta aurrea hartzea, garaiz entzutea, gertatzen ari dena ondo ulertzea eta arduraz jardutea".

Behatokia Gizarte Ekintza Sailaren Bizi-luzetasunaren eta Erronka Demografikoaren Zuzendaritza Nagusiari atxikita sortu da, eta kide anitzeko kontsulta-organo gisa eratu da, lotesleak ez diren aholkularitza-eginkizunak betetzeko. Osaerak berak erakusten du erakundeen eta gizartearen arteko lankidetzarako borondate argia; izan ere, foru-sailaren ordezkaritzaz gain —haren esku baitaude lehendakaritza eta lehendakariordetza, bai eta haren zuzendaritza nagusiei lotutako hainbat bokal-kargu ere—, ordezkaritza hauek ere baditu: Eusko Jaurlaritzarena, EUDELek proposatutako udalen eta mankomunitateena, eta Bizkaiko elkarte zein erakundeena. Egitura plural horrek behatokiaren parte-hartze bokazioari erantzuten dio, eta hainbat begirada txertatzeko, ezagutza aditua partekatzeko eta erabaki publikoak pertsonen, erakundeen eta lurraldeen errealitatearekin konektatzeko gaitasuna indartzen du.

Abian jarrita, Bizkaiko Foru Aldundiak sendotu egiten du pertsonak ardatz dituen ekintza publiko zorrotz eta aurreratzailearekiko konpromisoa. Era berean, aurrera egiten du honetarako pentsatuta dagoen tresna baten bidez: hobeto ezagutzeko, hobeto erabakitzeko, eta hobeto zainduko, hobeto planifikatuko eta urte gehiagoz autonomia, parte-hartze zein bizi-kalitate handiagoarekin bizitzeko aukera emango duen Bizkaia eraikitzen jarraitzeko.

50 urtetik gorako biztanleriaren erradiografia

Jardunaldiaren barruan 50 urteko eta gehiagoko Bizkaiko pertsonen ezaugarriak eta egoera izeneko txostenaren aurkezpena ere egin da. Txosten horrek erradiografia kuantitatibo eta deskribatzailea ematen du biztanleriari, osasunari, bizi-kalitateari, jarduerari, errentari, denboraren erabilerei, etxebizitzari, bizikidetzari eta teknologiekiko harremanari buruz. Dokumentua estatistika-iturri ofizialetatik abiatuta egin da, eta ez du diagnostiko zehatzik egiten, baina oinarri sendoa ematen du biztanleria-talde horren bizi-baldintzak testuinguruan jartzeko, beharrizanei aurrea hartzeko eta politika publikoak bideratzeko.

Txostenak eraldaketa demografiko sakoneko testuinguru batean kokatzen du Behatokiaren sorrera: 2021ean, Bizkaiak 50 urte edo gehiagoko 530.603 pertsona zituen, biztanleriaren % 46,2, eta proiekzioen arabera, talde hori 2031n % 51,6ra eta 2036an % 52,3ra iritsiko da. Beraz, egiturazko aldaketa bat da, eta ezin da soilik termino kuantitatiboetan irakurri, baizik eta irismen handiko gizarte-eraldaketa gisa.

Txostenak, gainera, egiaztatzen du bilakaera hori ez dela homogeneoa. 2021 eta 2031 artean, 65 eta 79 urte arteko biztanleria 35.800 pertsonatik gora haziko da, eta 80 urte eta gehiagokoa ia 21.500 pertsona ingurukoa izango da. Azken talde horrek profil bereziki feminizatua du: % 64,7 emakumeak dira, eta % 25,9 bakarrik bizi diren emakumeak. Zahartzaroaren feminizazio horrek inplikazio zuzenak ditu hainbat arlotan, hala nola osasunean, alarguntzan, bakardadean, laguntza-premietan eta zainketen antolaketan. Testuinguru horretan, Antxustegik azpimarratu duenez, "urte gehiago bizitzea gizarte-aurrerapenaren adierazpidea da, baina erronka ez da soilik gehiago bizitzea: erronka da hobeto bizitzea, ahalik eta denbora luzeenean autonomiarekin, behar direnean laguntza egokiekin eta zaintza duin, pertsonalizatu eta kalitatezkoekin".

Txostenak dio ez dagoela adinari lotutako errealitate bakarra. Bizi-egoerak, osasuna, autonomia, generoa, errenta, familia-sarea, lurraldea edo teknologiarako sarbidea oso bestelakoak dira. Halaber, adineko pertsonen belaunaldi berrien profila pixkanaka ari da aldatzen, aurreko belaunaldietakoak ez bezalako hezkuntza-, lan- eta teknologia-ibilbideak baitituzte, eta horrek biztanleria prestatuagoa, autonomoagoa eta zorrotzagoa aurreratzen du zerbitzuei, parte-hartze sozialari eta bizi-kalitateari dagokienez. Aldi berean, dokumentuak ohartarazten du hobekuntza orokor horrek ez dituela ezkutatu behar desberdintasun iraunkorrak: adinarekin okerrera egiten duten osasun-adierazleak, zaintzetan eta etxeko lanetan dauden genero-arrakalak, kalteberatasun ekonomikoko egoerak, etxebizitza eskuratzeko erronkak eta murrizten ari den baina baliabide eta zerbitzu jakin batzuetarako sarbidea baldintzatzen jarraitzen duen arrakala digitala.

Horregatik, behatokia jarraipen egonkorra egiteko bokazioarekin sortu da, ezagutza txosten puntualetara muga ez dadin, baizik eta erabaki publikoak modu jarraituan orientatzeko balio dezan. Egin-eginean ere, politika segmentatuagoak, prebentiboagoak eta bizi-ibilbide desberdinetara egokituagoak diseinatzeko informazio eguneratua eta erabilgarria izateko beharrizanari erantzuten dio. "Behatoki hau lankidetza-borondatearekin sortu da. Administrazioa, adituen ezagutza, esparru akademikoa, profesionalak, gizarte-erakundeak eta komunitatea konektatu nahi ditu. Izan ere, honelako erronka batean inork ez ditu bere kabuz erantzun guztiak eskuratzen, eta horregatik, hain zuzen ere, ikuspegiak, esperientzia eta ezagutza batu behar ditugu ", ondorioztatu du Antxustegik.