2024ko neguko monografiak

Hemengo azaro, hango eraizio : Larramendiren eragina Nafarroako autoreengan / Urtzi Reguero Ugarte

Manuel Larramendi funtsezkoa izan zen Hego Euskal Herriko literaturaren sorreran, batez ere bere hiztegi hirueleduna argitaratu ondoren. Lan honetan egileak zalantzan jartzen du eragin hori euskarazko literatura osoan zabaldu ote zen edo agian Andoaingoak aztarna gehiago utzi ote zuen euskalki batzuetan besteetan baino; zehatzago esanda XVIII. mendeko egile nafarrengan zer gertatu zen aztertzen du. Galdera horri erantzuteko Urtzi Reguero filologoak ikerketa lana egin zuen eta horren emaitza liburu hau da: Manuel Larramendiren lanak euskal literaturan izan duen benetako eragina ezagutzeko beste saio bat. Obra honek III. Manuel Larramendi Ikerketa Saria jaso zuen 2019an.

Urtzi Reguero Euskal Hizkuntzalaritzan eta Filologian doktorea da UPV/EHUn. Euskal Filologo eta Hizkuntzalari Gazteen Aziti Bihia elkartearen sortzaileetako bat izan zen.

Berbelitzen hiztegia / Anjel Lertxundi

Anjel Lertxundi idazle polifazetikoak Berbelitz pertsonaia sortu zuen, bere azken lanaren protagonista den itzultzailea: prosa laburren bilduma originala. Berbelitz oso gazterik hasi zen beste hizkuntzetako lanak euskaratzen. Beretzat itzulpenak beste hizkuntza batzuetako hitzak ez ezik, beste mundu batzuk, beste begirada batzuk, beste kultura batzuetako sentsibilitateak ere euskaratzea esan nahi du. Apunteak pilatu zaizkio eta urteetako lanak merezi izan ote duen galdetzen dio bere buruari. Karpetak lagun idazle bati eskaintzen dizkio apunteekin nahi duena egin dezan, eta lagun idazleak, karpetetako materiala begiratu ondoren, interesgarriena jasotzen du. Emaitza lan hau da, fikzioaren eta saiakeraren arteko testu hibridoa. Irakurleak Berbelitz itzultzailearen bitxikeriak eta jenialtasunak aurkituko ditu, bere oroitzapenen eta eguneroko bizitzaren zabuan.

Anjel Lertxundik bi aldiz irabazi ditu euskarazko narratiba eta poesiako Kritikaren Sari Nazionala eta Euskadiko Literatura Saria, eta behin Saiakera Sari Nazionala.

Kanbodiako enbaxada / Zadie Smith ; Garazi Ugalderen itzulpena

Kanbodiako enbaxada enigma batekin hasten da: enbaxada berri bat dago Willesden barrutian, Londres iparraldean. Horixe da lanaren kontalari anonimoak eta Londresera iritsi aurretik hainbat herrialdetan bizi izan den Fatou emakume migratzaileak elkar ezagutzeko abiapuntua. Fatou etxe batean etxeko lanak egiten ari da eta aisialdia igeriketaren eta lagun baten artean banatzen du. Itxura ahula duen arren, Fatou egokitu zaion patuari aurre egin dion emakumea da, eta ez du inoiz lasaitasuna galtzen.

Lan hau, hasiera batean, The New Yorker aldizkariaren paperezko edizioan argitaratu zen, 2013ko otsailaren 11n eta 18an. Egileak, Fatouren begietatik, emakume migratzaileen egoeraren zati bat jasotzen du kontakizun original honetan. Bere errutinak, bere askatasunaren mugak eta bere etorkizunaren ezegonkortasuna ulertzen laguntzen du. Era berean, esklabotza modernoari eta gizarte-desberdintasunei buruz hausnartzera behartzen gaitu.

Ecos de la Era del Jazz y otros ensayos / Francis Scott Fitzgerald ; edición de Juan Ignacio Guijarro González ; traducción de José de María Romero Barea

Francis Scott Fitzgerald XX. mendeko idazle estatubatuar garrantzitsuenen artean dago: bere estiloa berezia da erabat, aldi berean dibertigarria eta poetikoa eta, nola ez, bere garaiko espiritua eta idiosinkrasia islatzeko erabili zuen adimena azpimarratu behar da. Juan Ignacio Guijarro González, Ipar Amerikako literaturan aditua, Fitzgeraldek prentsan eta literatur aldizkarietan kolaboratzaile gisa egin zituen lan onenetako hogeita bi bildu ditu lan honetan. Horien guztien itzultzailea José de María Romero Barea da; horietako lau gaztelaniaz argitaratu gabe zeuden orain arte.

Orrialde hauetan egileak bere buruaz eta bere garaikideez, bere kezkez, bere arazoez eta bere denboraz hitz egiten du, baita ezagutu zituen espazio eta hiri mitikoez ere, jazzean murgildutako hirietatik eta 20ko hamarkadako urte zoriontsuen argietatik 1930eko hamarkadako urte gogor eta garratzenetara arte.

Leonardo Torres Quevedo : su vida, su mundo / Francisco A. González Redondo

Leonardo Torres Quevedo "bere garaiko asmatzailerik miragarriena" izan zen. Liburu honek biltzen du haurtzaro osoan Bilbon bizi izan zen, eta bertan trenbideetako ingeniari gisa ere lan egin zuen, ohiz kanpoko pertsona baten biografia.

ere arrakastak kontaezinak dira: 1916an Niagara ibaiaren gaineko bere transbordadorea inauguratu zen; 1920an Parisko Zientzia Akademiako Mekanika saileko kide izatea lortu zuen; 1922an Sorbona Unibertsitateak honoris causa doktore izendatu zuen eta Espainiako Matematika Elkarteko lehendakari ere izendatu zuten, 1924ra arte. I. Mundu Gerran ingelesek eta frantsesek berak patentatutako dirigibleen diseinuak erabili zituzten, zepelinen aurkako borroketan. Bere telekinoa historiako urrutiko lehen aginte eraginkorra izan zen, egungo dronen aurrekaria. Ontzi/kanpamentu bat asmatu zuen, dirigibleak garraiatzeko lehen proiektu gisa balio izan zuena; bere binabea katamaran modernoen jatorria izan zen. Gainera, lehen xakelari automatak sortu zituen, "adimen artifizial" primitibo batez hornituak, eta bere aritmometro elektromekanikoa XX. mendeko informatikaren aitzindari guztiei, bai konputazioaren teorikoei, bai lehen ordenagailuen eraikitzaileei, aurreratu zitzaien hainbat hamarkadatan.

London Calling / Goio Ramos

Obra hau rock musika-taldeen goraipamena da. Protagonistak bi lagun min dira, institutua amaitzean elkarrekin jotzeko talde bat sortzea erabakitzen dutenak. Kontakizuna Bilbo inguruko herri industrial batean kokatuta dago, 80ko hamarkadaren erdialdean, Euskadik musikaren historian arrastoa ondo zehaztuta utzi zuen "euskal rock erradikala" deiturikoaren sorrera bizi izan zuen une hartan. Egilea fikzioaz baliatzen da garai hartako musikarien sormen prozesua kontatzeko: Hertzainak, Kortatu, etab. Baina, rockaz gain, lan honek gertaera historiko batzuk, gizartearen eraldaketa, drogekin lotutako gatazkak, politika eta unean uneko gizarte-gai guztiak zehazten dizkigu.

Goio Ramos Basaurin jaio zen eta Euskal Filologian lizentziaduna da UPV/EHUn. Hau bere lehen eleberria da eta Elkar argitaletxeak eta Ondarroako Udalak antolatutako Agustin Zubikarai 2023 beka irabazi du. Eleberria abenduaren 8an aurkeztu da Durangoko Azokan.

Viñetaria : historia universal de las autoras de cómic / Elisa McCausland eta Diego Salgado

Liburu hau literatura-generoaren ehun eta hogeita hamar urteko ibilbidean zehar emakumeek egindako komikiaren inguruko genealogia-ariketa da. Formatuaren beraren bilakaera eta hura garatzen den argitalpen-ekosistema aztertzen dituen proiektua da, aldi berean formatua gertatzen den testuinguru sozial eta kulturala espiritu kritikoz aztertzen duena. Obraren sarreran bertan ondorio garrantzitsu bat aurreratzen da: egileen ekarpenak erakargarriak izateaz gain, erabakigarriak izan dira azken urteotan, agian atzera bueltarik gabe, ingurunearen kontzepzio tradizionala aldatzeko.

Azaleko irudia Lily Renée-ren bineta bat da, 1944ko urrian Fight Comics argitalpenean agertu zen, Rio andereñoaren abentura baterako, oraingo honetan Andrea Olaitz eta Marina McCausland-en esku hartzearekin.