2011: Ekintzak

Itzuli Zaharberritze lanak II orrira

2011n BFAren Zaharberritze eta Kontserbazio Sailak egindako lanen artean, kontserbazioaren arloari dagozkion hitzarmenak gauzatzeko lan-lerroak osatzea (A) eta BFAren diru-laguntzak jasotzeko proiektuak ikuskatzea (B) izan dira.

Horretaz gain, prestakuntzarekin zerikusia duten ekintzak (Ondarearen Kontserbazioan eta Zaharberritzean espezialistak diren Arte Ederretako ikasleak hartzea -EHU/UPV) eta ondare higigarrien zaharberrikuntzarako esku-hartze espezifikoak (C) egin dira.

 
  1. 2011n kontserbazioaren arloari dagozkion hitzarmenak gauzatzea Bilboko Eleiz Museoarekin eta EHU-UPVren Arte Ederren Fakultatearekin dituen hitzarmenei, Arrolako Oppidumean eta Ereñozarren egindako kontserbazio lanak direla eta, Bilboko Artelan Berreginen Museoarekin eta Rekalde Aretoarekin sinatutako hitzarmenak gehitu behar zaizkio, zeinak bai kontserbazio-zaharberritze mailako, zein aholkularitzaren inguruko ekarpen teknikoen trukaketa arautzen duen. [Berria: 2012rako BizkaiKOArekin, erakunde honen babespean dauden bildumak eta azpiegiturak kontserbatzeko eta zaharberritzeko zerbitzuak emateko hitzarmena gauzatuko da.]
  2. BFAren Zaharberritze Saileko teknikarien eginkizunetako bat, Bizkaiko Lurralde Historikoko ondare higiezinak berreskuratzeko proiektuak burutzeko, kanpoko enpresekin kontratatutako lanak ikuskatzea da. 2011n, Bizkaiko Lurralde Historikorako duen interes historikoa, artistikoa eta soziala dela eta, bi lanek dute garrantzi berezia -BFAren eta Eliza Katolikoko Bilboko Gotzaintzaren arteko akordioari jarraituz, diruz lagundutako lanak -. Bi erretaulen zaharberritze lanak dira, biak rococo estilokoak eta Bizkaian berebiziko garrantzia dutenak. Aurkezten duten egoera txarra kontutan izanda, erretaulak berreskuratzea eta bere balioa ezagutaraztea da helburua. Ondasunak hauek dira:
     

    Alde batean dagoen San Lazaroren erretaula

    (Bariko San Nikolas eliza, Bilbo)

    1752-1756 artean eraiki eta 1765-1767 artean margotu zen.

    Rococo estilokoak da (arrautza-oskol erako erretaulen multzokoa).

    Diego Martínez de Arcek diseinatu zuen. Juan de Aguirrek eta Juan Iturburuk eraiki zuten.

    [Juan Pascual de Menak taillatu zuen eta Joseph López Perellarena da erretaularen polikromia]

    Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailak, abenduaren 19ko 273/2000 Dekretuaren bidez, Monumentu izendatu zuen.

     

    ZAHARBERRITZE LANAK

    Teknikari taldeak mihiztadurak sendotu ditu eta erretaula zeharkatzen zuten kable elektrikoak kendu ditu. Horretaz gain, erliebetako bigarren eskuko polikromiak ezabatu eta jatorrizkoak finkatu ditu, estrukturetako eta oihaletako berniza herdoilduak garbitu ditu eta, beharrezkoa den lekuetan, koloreak lehengoratu ditu. Azkenik, multzo osoari babesgarri bat eman dio.

    (Irudian: erretaula zaharberritua izan baino lehen)

    Enpresa: ARTIQUA RESTAURACIÓN DE PATRIMONIO

     
     
     

    Andre Maria Nahaigabetuaren erretaula

    ( Balmasedako Santa Klara komentua)

    Rococo estilokoa da.

    Francisco de la Lastrak (Baregoko erretaulagilea) egin zuen 1769an.

    Tailla polikromatua da eta leundutako urrez estalita dago.

    Dekorazioa rococoa da guztiz, eta arrokaia-ispiluek, zatikako erlaitzek, girlandek eta landareek osatzen dute.

    Ez dute Monumentu Ondare izendatu.

     

    ZAHARBERRITZE LANAK

    Teknikari taldeak kontserbatzeko eta zaharberritzeko tratamendu osoa egin diote. Honetan datza:

    • Erretaularen zati bat desmuntatzea.
    • Mihiztadurak sendotzea eta, beharrezkoa den lekuetan, berriak jartzea.
    • Piezak kolatzea.
    • Zuraren zuntzak finkatzea.
    • Erliebeen eta imajinen polikromia finkatzea.
    • Polikromia garbitzea.
    • Bolumenak eta koloreak lehengoratzea.
    • Multzoari azkeneko babesgarria ematea.

    Enpresa: AUREA RESTAURACIÓN DE PATRIMONIO ARTÍSTICO

     
     
     
  3. Kultura Ondarearen Zerbitzuko Zaharberritze Sailak ondasun higigarri ezberdinak berritzeko ekintza ugari egiten eta ikuskatzen ditu eta, horiekin batera, teknikari espezializatuek euskarri, estilo eta zailtasun desberdineko proiektuak kudeatzen dituzte. Hemen dituzue 2011n egindako lanen inguruko pare bat zertzelada. (aipua: aldi baterako erakusketarako)
     

    PERGAMOKO ALDAREA (Bilboko Artelan Berreginen Museoa)

    ARTELANA

    Pergamoko Zeusen Aldare Handiaren Frisoa izeneko multzoa Bilboko Artelan Berreginen Museoko bi piezek osatzen dute. Eskaiola hutsez egindako erreprodukzioa da. Jatorrizkoa (marmol zuriz egina) Berlineko Errege Museoan dago ikusgai eta Pergamoko Zeusen Aldareko mendebaldeko aldeari zegokion. Erreprodukzioa Bilboko museoak 1932an erosi zion berlindar tailerrari. Piezen izenak Zeus erraldoiekin borrokan eta Atenea Alcioneo erraldoiarekin borrokan dira. Bakoitzaren neurriak, hurrenez hurren, 240x375cm eta 253x376 cm dira. Goi-erliebeak, alde batetik, gizon gihartsu bat -Zeus. Jupiter- erraldoien aurka borrokan irudikatzen du (ezkerraldekoa garaitua izan eta lurrera erortzen da, eskuma aldekoa, zauriturik, belauniko dago eta hirugarrena, suge-gorputza duena, atzeka dago. Bestalde, Atena jainkosa ikus daiteke, beste erraldoi bati iletik oratzen dion bitartean, suge batek bularrean haginka egiten diola. Atenak, ezkerreko besoan ezkutua lotuta, peploa dauka jantzita eta egida darama bularrean estututa.

     

    Kontserbazio egoera

    Formatu handiko artelan honek urte askotan zehar, lekuan bertan edota tokialdatzeen ondorioz, jasandako kalteak zituen, besteak beste, kolpeen arrastoak, pitzadurak, akatsak… Horiez gain, irizpide ezberdinei eta lan egiteko modu kontrajarriei jarraituz egindako kontserbatzeko tratamenduen aztarnak zituen.

    Tratamendua

    Esku-hartzeak obra osorik zaharberritzeko planteamenduari erantzun dio eta hurrengo alderdiak hartu dira kontutan:

    Euskarria

     
    Egoera txarrean zeuden betegarri zaharrak kentzea.

    Garai ezberdinetako hiru betegarri desberdin aurkitu dira: eskaiola horixka, masilla sintetikoa eta eskaiola zuria.

    Piezen oinarriak berdintzeko handitutako zatiak kentzea.

    Modu desegokian berregindako atalak lehengoratzea.

    (Nahiz eta apurketaren ostean posizio egokian jarrita izan), zaharberritzaileek atal ezberdinak askatu, betegarriak kendu eta berriro bere lekuan jarri dituzte.

    Oinarriaren eskumako muturrean esku-hartzea. (Zeus)

    Berritze lan eskasaren ondorioz, zati honek akats larriak zituen. Betegarri guztiak kendu eta berria jarri behar izan da (itsastea)

    • Aurretik
    • Ondoren
    Sugea

    Irudi hau iraganean modu zakarrean apurtu eta berregin zen (1). Desmuntatzerakoan, zaharberritzaileek betegarri gisa papera erabili zela aurkitu zuten (2).

    Bitxikeria

    Betegarriak alemanez idatzitako egunkari baten zatiak ziren, eta erreprodukzioa herrialde horretatik etorri zenez gero, baliteke bertan, Bilbora heldu baino lehen, hautsi izana. Lehengoratutako irudia.

    Titan baten oinaren zati mugikorra

    Metalezko zurtoin bat zuen atal hau itsasterakoan, zati ezberdinak ez ziren ondo ahokatu (1). Askatu ostean (2), zaharberritzaileek oina berregin eta jatorrizko posizioan itsatsi dute berriro, ostera ere apurtzea saihesteko (3).

     

    Polikromia

    Bi piezek, azaleko margoari zegokionez, tratamendu eta kontserbazio modu ezberdinak izan zituzten. Atenaren analisiak hauxe erakutsi zuen: urteetan zehar pintura behin baino gehiagotan tratatu zela eta jatorrizko eskaiolarengandik hurbilen zegoen geruzak, horixka kolorekoak, euskarria tonu berezi batez tindatu zuela.Zeusek, bestalde, urezko kolazko geruzaren gainean, pintura sintetikoz egindako beste bat zuen. Bi piezek azalean zikintasun ugari izateaz gain, pintura gorriren baten tanta txiki sakabanatuak zituzten, baita edalontzien seinaleak eta neurri ezberdinetako graffitienak ere.

    Esku-hartzean, jatorrizkoak ez ziren pintura geruzak kendu eta horixkak zirenak leundu ziren. Ondoren, kendu ezin ziren orbanak eta berregin ziren zatiak teknika ezberdinen bidez zaharberritu ziren. Bi piezen konposizioa eta izandako tratamenduak ezberdinak direnez gero, berritze lanen ondoren daukan tonalitatea apur bat ezberdina da.

     

    Zaharberritu baino lehenago eta ondoren

     

    CANOVAREN VENUSA (Bilboko Artelan Berreginen Museoa)

    ARTELANA

    Bilboko Artelan Berreginen Museoko pieza bat da, Antonio Canovak (1757-1822), estilo neoklasikoari jarraituz, marmol zuriz egindako eskultura exentu baten erreprodukzioa. Bilboko entitateak 1945ean San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiari erosi zion eta jatorrizkoa Florentziako Ufizzi Galerian dago. Canovaren Afrodita izenaz ere ezaguna den eskultura honen neurriak (altuera x zabalera) 173x53 cm dira eta erreprodukzioa eskaiola hutsez eginda dago. Irudia eskortzo teknika erabiliz egina dago. Aurrera begira eta burua ezkerrerantz bihurtuta duen venusa irudikatzen du. Zutik eta biluzik dago, eta ilea txirikorden bidez lotuta dauka. Gorputzaren aurrealdea oihal batez estaltzen du, zeinari ezkerreko eskuarekin eskumako bular aldean eusten dion eta eskumako eskuarekin gerri aldean.

     

    Hobe zitekeen euskarria. Eskulturaren bi atalak banatzerakoan, iraganean obrari eusteko eta berau maneiatu ahal izateko asmatutako sistemaren arrastoak aurkitu ziren. Erreprodukzioaren barrualdean eskaiolazko betegarriez eta oihal zatiez gain, beharrezkoa izatekotan, itsaste edo sendotze lanak egitekotan, barrualde horretan errazago sartzea ahalbidetuko zuen lauki itxurako ebakidura agertu zen ipurmasailaren parean. Hala ere, hori guztia ez zen eskulturaren goiko aldeko pisua eta inklinazioa arintzeko nahikoa izan.

    Aurreko guztiarekin batera, iraganean pieza aurrerantz jaustea saihesteko helburuz jarritako grapen seinaleak zeuden. Zaharberritze lanak hastean, burua egoera txarrean zeuden betegarriek soilik sostengatzen.

     

    Kontserbazio egoera

    Euskarria

    Pieza osoa gerrian batzen ziren bi zatik osatzen zuten eta bien kontserbazio egoera ezin txarragoa zen. Eskortzoaren eraginez, eskulturen goiko aldeak zuen aurreranzko inklinazio txikia zela eta, pieza mugitzekotan zeukan apurtzeko arriskua arintzeko, iraganean bi zatiak modu desegoki eta eskasean lotu ziren. Gerrialdearen eta lepoaren kanpoaldeek barruan kolatutako zatiak nibelatzeko betegarriak zituzten. Hauetako batzuk galduak zeuden eta geratzen zirenak oso egoera txarrean zeuden.

     

    Polikromia

    Piezak bi pintura geruza zituen barrualdean: grisa eta zuria, bata bestearen gainean. Kanpoaldean argizariz estali zen, baina denboren poderioz metatutako zikinkeriaren ondorioz, eskulturak kolore iluna hartu zuen.

     

    Tratamentua

    Polikromia

    • Pintura geruza guztiak kentzea.
    • Eskulturaren eta betegarrien tonua berdintzea.
    • Itsasteko likido isolatzailea ematea.
    • Argizari mikrokristalino geruza bat ematea.
     

    Euskarria

    • Jatorrizko formak berreskuratu dira eta horretarako, barruko zein kanpoko eskaiolazko betegarriak eta oihal zatiak kentzeaz gain, juntadura zaharrak berregin dira.
    • Barrualdean, pieza beraren beste bat moldetzat hartuz, zurtoin berri bat jarri da, bi zatiak sendoago lotzeko. Horrela, eskortzoaren eraginez edo naturalki aurrerantz jausteko arriskua saihesten da.
    • Lepo aldea leheneratu eta sendotu da.
    • Pieza maneiatzean edo lekualdatzean, marruskaduraren ondorioz hondatzea saihesteko, bi zatiak lotzen diren lekuari itsasteko soluzio berezia eman zaio.