Zitek programak, Bizkaiko Campuseko ekintzailetza sustatzen duen programak, bere 25. urteurrena ospatu du asteazken honetan, han 10 enpresa nabarmenenen ibilbidea aitortu da, baita urte hauetan zehar garapenean lagundu duten langile, irakasleen eta ikasleen lana ere. Ospakizunean parte hartu dute, besteak beste, Ainara Basurko Ekonomia Sustapeneko foru diputatuak, Estitxu Garai EHUko Bizkaiko Campuseko eta Komunikazioko errektoreordeak; Gotzone Barandika EHUko Transferentzia eta Nazioartekotze errektoreordeak eta Ane Miren de Ariño Otxoa Eusko Jaurlaritzako Ekintzailetza eta Nazioartekotze zuzendariak.

Bizkaiko Campusaren ekimen honek 25 urte bete ditu, ekonomia errealerako ezagutza-transferentziaren funtsezko pieza bihurtuta. 2000. urtean Portugaleten apustu estrategiko gisa jaio zena, unibertsitatearen eta herrialdeko ekonomia-ehunaren arteko zubi irmo gisa sendotu da. Hala: 150 enpresa inguru sortu dira, ehunka proiektu lagundu dira eta milaka profesional igaro dira bere mintegietatik. Horri gehitu behar zaio ekintzailetza-kulturaren aldeko apustu iraunkorra, 10.000 pertsona baino gehiagok parte hartu baitute ikastaro, programa eta sarietan urte hauetan zehar.

Era berean, Zitekek Estatuko enpresa-haztegien rankingean leku bat egitea lortu du, kalitate handiko zerbitzu ugari eskaintzeagatik nabarmentzen diren haztegiak biltzen dituen kategoria. "Global Funcas rankingak bere azken sailkapenean adierazi zuen Euskal Herriko Unibertsitatea spin-off enpresak (edo oinarri teknologikoko enpresak) sortzen dituzten erakunde liderretako bat dela, eta bere ingurunean lehen postuetan egoten dela maiz", azpimarratu du Gotzone Barandika EHUko Transferentzia eta Nazioartekotze errektoreordeak.

Zitekek, Portugalete, Leioa eta Bilboko egoitzetan, aipatu legez, sektore estrategikoetan lehiatzeko gai diren enpresak sortu ditu. Adibide gisa, 25. urteurren honetan aitortutako hamar enpresek bakarrik 300 enplegu baino gehiago sortu dituzte eta 30 milioi euro baino gehiagoko fakturazioa gainditu dute.
Histocell unibertsitateko ezagutza enpresa-ehunera transferitzearen adibide argia da. 2006an sortu zen, Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko ekimen gisa, Ana Alonso eta Teodoro Palomares Histologiako irakasleek eta bi ikertzailek osatua. Konpainiak bi hamarkada hauetan medikuntza birsortzailean oinarritutako eredu sendotu du. Gaur egun, 50 profesional inguru ditu, oso kualifikatuak Medikuntzan, Biokimikan eta Biologian, Zamudioko eta Larrabetzuko egoitzen artean banatuta. Bere jarduera ehunen birsorkuntzarako eta patologien tratamendurako irtenbideak garatzean oinarritzen da, batez ere eremu baskularrean. "Poztasun handiena berrikuntzaren bidez gizarteari laguntzea eta enplegu kualifikatua sortzea da", azpimarratu du Ana Alonsok, EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko fundatzaile eta katedradunak.

Talentu kualifikatua 
Zenbakiez harago, horrelako startup-en eragina balio ekonomikoa sortzeko eta talentu kualifikatua atxikitzeko duten gaitasunaren arabera neurtzen da. Zitek programatik sortutako enpresek sektore estrategikoak dinamizatzen eta lurraldean ekosistema berritzaile bat sendotzen lagundu dute. Horren adibide da Nemergent Solutions, EHUko Bilboko Ingeniaritza Eskolako irakasleek 2017an sortutako ingeniaritza-enpresa. Unibertsitateko ikerketa-talde batetik abiatuta, konpainiak hazkunde nabarmena izan du urte gutxitan: Erandion eta Gasteizen egoitzak ditu, 55 langileko plantilla eta 3 milioi euro inguruko fakturazioa. Komunikazio kritikoetarako irtenbideetan espezializatua, ahots-, datu- eta bideo-zerbitzuak garatzen ditu larrialdietarako, segurtasun publikorako, trenbide-garraiorako eta industriarako, besteak beste. Gainera, nazioarteko jarduera bizia du, Erresuma Batuan, Mexikon, Finlandian, Suitzan eta Austrian, besteak beste. "Hazkunde-erritmo horri esker, datozen bi urteetan 100 langile baino gehiago izatea aurreikus dezakegu", adierazi du Oscar Fajardo enpresaren sortzaileak.

Etorkizunari begira, Zitekek bere proiektuak bioteknologia, teknologia kuantikoak, ekonomia berdea edo adimen artifiziala bezalako arloetara bideratzen ditu, gaur egungo erronka handiekin bat eginez.

ZYLK enpresa, 2004an EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultateko bost fisika ikaslek sortua, berrikuntzaren adibide bihurtu da industria-arloan. Kode irekiko softwarea (open source) eta adimen artifiziala erabiltzen espezializatua, konpainiak beste enpresei laguntzen die digitalizazioan aurrera egiten eta datuak eta prozesuak kudeatzeko modua hobetzen. Gaur egun, 62 langile eta 4 milioi euro inguruko fakturazioa ditu, eta industria-talde handiekin lan egiten du, hala nola Gestamp, Volkswagen eta ArcelorMittal. Bere jarduerak informazio-bolumen handiak aztertzetik sistema adimendunak garatzeraino hartzen du, eta, gainera, linea berriak aztertzen ditu, hala nola konputazio kuantikoa eta energia-kontsumo txikiko teknologiak. "ZYLK enpresan fabriketako konektibitatea hobetzeko lan egiten dugu, eta 4.0 industriatik haratago joateko, fabrikazio-eredu autonomoetarantz, non sistemek denbora errealean erabakiak har ditzaketen, prozesuak optimiza ditzaketen eta beharretara malgutasunez egokitu daitezkeen", azaldu du David Olmos Bilboko konpainiako CEO eta sortzaileak.

Mende laurden bat geroago, Zitek programak ideia bat berretsi du, gaur egun naturala dirudiena, baina bere jatorrian intuizio bat zena: unibertsitateak ez duela soilik prestatzen, baizik eta sortu, konektatu eta eraldatu ere egiten duela.