MATERIAL GRAFIKOA

Artikulu honetan, material grafikoa abiapuntutzat hartuz musika konposatzeko dudan forma pertsonalaz hitz egingo dut. Zer da material grafikoa delako hori? Nire kasuan, paper gainean konposaketa bat osatzen duten oinarrizko zeinuen eta koloreen multzoa. Baina, ezer baino lehen, aitortu beharra daukat arte grafikoak eta entzunezkoak batzearen ideia ez dela nirea izan. Gertatzen dena da, alde batetik, nahiko eremu ezezaguna dela, eta, bestetik, horri heltzeko moduak oso ugariak direla. Paisaia bera margotu ondoren emaitza berdinak lortzen dituzten bi artista ez dauden bezala.

Obra bat hasten dudan bakoitzean, birritan konposatzen dut; lehenik, asebetegarria iruditzen zaidan konposizio bisual bat sortzen dut, eta, gero, hari lotuta joango den musika konposatzen dut.

Nire kasuan, lerro, puntu, testura, forma geometriko eta koloreek eta bestelako oinarrizko formek –zuzen konbinaturik– paper gaineko konposizio batean soinu eta tinbre aldetik nahikoa aukera ematen dizkidate, formen izaera, dentsitatea eta tentsio eta distentsioak errespetatuko dituen musika egiteko.

Baliteke lerroak lodiak, finak, jarraituak edo aldizkakoak izatea. Baliteke paperaren alde batetik besteraino joatea, testura anitzeko bi forma geometriko lotuz. Baliteke, era berean, paperetik irtetea. Hori, musikaren arloan, elementu horri lotutako soinuaren berehalako amaiera dela interpreta daiteke.

Baliteke puntuak handiak edo txikiak izatea. Baliteke hainbeste haztea, non lerro gehiago edo puntu gehiago sar genitzakeen zirkunferentzia bihur baitaitezke.

Gerta daiteke testurak zimurtsuak, pikor finekoak, uhinduak, leunak edo zakarrak izatea. Beharbada marraztu egingo ditut, edo collage bat sortuko dut aldizkarietatik ateratako testurak erabiliz.

Koloreak beroak, hotzak, itzaliak edo sutsuak, argiak edo ilunak izatea gerta daiteke, eta bakoitzak soinu zehatz bat iradokitzea, baita melodia oso bat edo akorde jakin batzuk ere.

Aurretik aipatutako elementu guztien konbinazioak eta antolaketak nik “espazio abstraktu bidimentsional” deitzen diodana sortzen du paperaren gainean. Edozein espaziotan ibil daiteke alde batetik bestera, ordena edo bide konkretu bati jarraituz. Gauza bera gertatzen da espazio abstraktuetan. Oinez zeharkatu beharrean, begiekin zeharkatzen ditugu.

NOLA BIHURTU BISUAL SOINU MATERIAL?

Emaitza grafikoa aurrean dugula, beste etapa bat hasten da, soinuen mundura iristeko helburuarekin.

Lehenik eta behin, erabaki batzuk hartu beharra dago. Aurrean dugun guztiaren analisi bat egin behar da. Konposizio grafikoak oso informazio baliagarria ematen digu eta posibilitate musikal anitzez betetako mundu bat eskaintzen digu.

Edozein musika-konposiziok hasiera bat eta amaiera bat ditu; horren ondorioz, momentu honetan erabakitzen dut zein izango den paperaren gainean egingo dudan ibilbidea, gero obraren egitura bat osatzeko. Egituraketa musikala oso garrantzitsua da, ekitaldi musikalak ordena daitezkeen denbora-lerro bat sortzen eta soinu-dentsitateak eta klimaxa kudeatzen ditugulako, besteak beste. Azken finean, non eta zein momentutan gertatuko diren gauzak modu estrategiko batean.

Behin erabaki hori harturik, agertzen diren elementuak zein tinbre edo soinurekin erlazionatuko ditudan pentsatzen hasten naiz. Imajina dezagun hurrengoa: paperean gorantz doazen hiru lerro gorri dauzkat, eta lerro horiek puntu txikiz betetako lauki batean amaitzen dira. Hiru soinu ekar ditzake gogora, bolumenez handituz doazenak zarata zuri bihurtu arte (seinalerik gabeko telebista batek egiten duen zarata). Agian nire ondorio berera iritsi zara, eta hori kasualitatea izango litzateke. Litekeena da, era berean, zure interpretatzeko modua erabat ezberdina izatea. Hori da obra hauen magia; ez daudela emaitza grafiko berarekin musika bera egingo duten bi pertsona.

Pertsonalki, azken emaitza entzuteko atsegina izatea garrantzitsua da niretzat, eta nahiz eta lanak iraun bitartean efektu zaratatsuak sortu, betiere tonalitate baten barruko sonoritate atseginagoekin batera bizi dira.

ASPALDIKO KONTUAK DIRA…

Esan beharra daukat, bisuala eta musikalaren arteko lotura honek era natural batean eman zidala atentzioa orain dela urte batzuk, zehazki, goi-mailako kontserbatorioan nenbilenean.

Ildo horri jarraituz hainbat proiektu aurrera eraman ondoren, nire konposizio-irakasleak Marina Buj-ek 2015ean egindako doktore-tesi bat erakutsi zidan: Partitura grafikoak eta musika-grafiko zirkularrak Arte Garaikidean (1950-2010). Marinak irakaskuntzan, ikerketan eta adierazpen artistikoan egiten du lan.

Haren tesian era askotako partiturak daude: marraztutakoak, collage bidezkoak, eta argazkiekin, bideoekin edo filmekin sortutakoak, besteak beste.

Musikaren historian izan diren obra ugari, bitxiak eta ezezagunak erakusten ditu, bai ikusmenari dagokionez, bai entzumenari dagokionez.

Nahiz eta XX. mendean obra horien kontzentrazio nabarmena egon, ezin dira alde batera utzi gaur egunera arte bizirik iraun duten musika-lan oso berezi batzuk. Adibide bat jartzearren, Frantziatik ekarritakoak eta XV. mendeko Ars Subtilior izeneko garai labur batekoak; garai hartan, musika modu ezberdin eta originalean sortu zen, baina ez oso praktikoan, forma aldetik irakurtzeko zailtasunagatik. Partiturarik eder eta aipagarrienetako bat Baude Cordier konpositorearen Belle, bone, sage da; bihotz-itxurako maitasun-kanta bat.

Partitura grafikoek gogorarazten digute bi mundu handi horiek —bisuala eta entzunezkoa— era askotara bizi daitezkeela elkarrekin, eta osotasun baten parte diren bi emaitza artistiko erakuts ditzaketela, bata bestearengandik nahitaez urrun ez daudenak, iraganeko eta egungo artista askoren adierazpen-beharrak modu zabalagoan asez.